Strale

„Strale” przed 1938 rokiem
Klasa	niszczyciel
Typ	Dardo
Historia
Stocznia	Cantieri navali Odero(inne języki) w Sestri Ponente(inne języki) (Genua)
Położenie stępki	20 lutego 1929
Wodowanie	26 marca 1931
Regia Marina
Nazwa	Strale
Wejście do służby	6 lutego 1932
Zatonął	21 czerwca 1942 na skałach
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	1220 t standardowa 1992 t pełna
Długość	95,95 m
Szerokość	9,75 m
Zanurzenie	2,9–4,3 m
Napęd
2 turbiny parowe, 3 kotły, moc 44 000 KM, 2 śruby,
Prędkość	38 węzłów (projektowa)
Zasięg	4600 Mm przy 12 w.
Uzbrojenie
• 1932: 4 działa 120 mm (2 x II) 2 działa plot. 40 mm (2 x I) 4 wkm plot. 13,2 mm (2 x II) 6 wt 533 mm (2 x III) • 1942: 4 działa 120 mm (2 x II) 8 działek plot. 20 mm (3 x II, 5 x I) 6 wt 533 mm (2 x III); bg
Załoga	165 (początkowo)
Multimedia w Wikimedia Commons

Strale – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej typu Dardo (znanego też jako Freccia). Nosił znak burtowy ST. Zbudowany w Genui we Włoszech, zwodowany w 1931 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1932 roku. Walczył podczas wojny na Morzu Śródziemnym. Zatonął 21 czerwca 1942 roku po wejściu na skały u brzegów Tunezji.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1220 ton, a pełna około 2000 ton. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.

„Strale” należał do czterech włoskich niszczycieli typu Dardo, znanego także jako typ Freccia^[1]. Zostały one zaprojektowane jako niszczyciele średniej wielkości, stanowiące rozwinięcie typu Turbine, dysponujące większą prędkością i zasięgiem pływania^[2]. Uzbrojenie stanowiły także cztery armaty kalibru 120 mm w podwójnych stanowiskach, ale nowszego modelu, o dłuższej lufie i większej donośności^[1]. Widoczną zmianą stało się zastosowanie jednego szerokiego komina zamiast dwóch, przez co stały się pierwszymi włoskimi niszczycielami o charakterystycznej dla późniejszych konstrukcji jednokominowej architekturze^[3].

„Strale” został zamówiony razem z pozostałymi okrętami typu w ramach programu na 1928/1929 rok^[1]. Zbudowano go wraz z prototypowym „Dardo” w stoczni Odero(inne języki) w Sestri Ponente(inne języki) (część Genui), będącej autorem projektu, która w toku budowy została przekształcona w konsorcjum OTO (Odero-Terni-Orlando)^[4]. Stępkę pod jego budowę położono niecały miesiąc po pierwszym okręcie 20 lutego 1929 roku, a wodowany był 26 marca 1931 roku, jako trzeci okręt typu^[1]. Cena kontraktowa wynosiła 14,45 mln lirów^[1]. Nazwa „Strale” oznaczała rodzaj strzały^[5]. Otrzymał znak burtowy od skrótu nazwy: ST^[1]. Dewizą okrętu było: Che il destinato segno tocchi (pol. niech przeznaczony znak dotknie)^[5][a].

 Osobny artykuł: Niszczyciele typu Dardo.

Niszczyciele typu Dardo miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym^[6]. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i zastosowaniem dwóch dwudziałowych stanowisk armat na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Strale” i „Dardo” różniły się od drugiej pary okrętów prostą dziobnicą zamiast sierpowato wygiętej^[6]. Wyporność standardowa wynosiła 1220 ton, normalna 1782 tony, a pełna 1992 tony^[7]. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2200 ton^[8]. Długość całkowita „Strale” i „Dardo” wynosiła 95,95 m, a na linii wodnej 94,5 m, natomiast szerokość wynosiła 9,75 m^[7]. Zanurzenie wynosiło 2,9 m przy wyporności standardowej i 4,3 m przy pełnej^[7].

Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów^[9]. Podczas wojny liczebność załogi rosła do ponad 210 osób^[9].

Okręty typu Dardo były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby^[7]. Kotły i turbiny były wyprodukowane przez stocznię budującą okręt^[7]. Moc projektowa wynosiła 44 000 KM^[7]. Projektowa prędkość maksymalna wynosiła 38 węzłów, ale osiągana w stanie lekkim, przy wyporności ok. 1370 ton^[10]. Na próbach „Strale” osiągnął moc i prędkość projektową, lecz brak jest znanych oficjalnych danych^[7]. Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały jednak podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów^[10]. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 200–430 ton, a pełny 590–640 ton^[7]. Zasięg wynosił początkowo 4600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3780 Mm przy 18 węzłach, 1970 Mm przy 25 węzłach lub 680 mil przy 32 węzłach^[7].

Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów)^[10]. Podwójne podstawy dział z maskami ochronnymi umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił do +45°^[10]. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi^[11]. Donośność dział sięgała 19 km^[10]. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce^[10]. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund)^[11]. Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę)^[11]. W latach 1933–1934 na okrętach tego typu ustawiono także dwie haubice kalibru 120 mm OTO model 1933 o długości lufy L/15, przeznaczone tylko do wystrzeliwania pocisków oświetlających podczas walk nocnych, umieszczone na obu burtach na końcu pokładu dziobowego, przed jego uskokiem^[11]. Zdemontowano je jednak ze „Strale” w maju 1941 roku^[12].

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem^[13]. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej^[13]. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach^[13]. W maju 1941 roku „Strale” poddano modernizacji uzbrojenia, zdejmując karabiny maszynowe 13,2 mm, zamiast których montowano sześć działek automatycznych 20 mm Breda model 1935 L/65 (dwie podwójne podstawy na końcach pokładu dziobowego zamiast haubic 120 mm i dwa pojedyncze w miejscu wkm-ów 13,2 mm)^[12]. Pod koniec 1941 roku z okrętów zdjęto także przestarzałe działka 40 mm i dalmierz na śródokręciu, na platformie którego dodano podwójne działko 20 mm^[5]. „Strale” nie przechodził dalszych modernizacji uzbrojenia z uwagi na jego utratę^[14].

Uzbrojenie torpedowe stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu^[13]. Dopiero od 1937 roku okręty typu Dardo zaczęły być sukcesywnie wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda)^[9]. Po przystąpieniu Włoch do wojny liczbę bomb głębinowych zwiększano^[5]. Wszystkie okręty były wyposażone w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 54 min kotwicznych typu Bollo, co jednak w praktyce nie było stosowane z uwagi na pogorszenie stateczności^[9]. Okręty typu Dardo były ponadto wyposażone w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie, demontowane na początku 1942 roku^[15].

System kierowania ogniem obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG^[13]. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu^[13]. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy, demontowany podczas wzmacniania uzbrojenia przeciwlotniczego w latach 1941–1942^[13]. Okręt miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym na nadbudówce^[9].

Okręty typu Dardo wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym^[9]. Od końca lat 30. wyposażano je też w radiostacje RM.4 krótkiego zasięgu do łączności fonią, z antenami na mostku^[9]. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki^[9]. Do wykrywania okrętów podwodnych służył tylko szumonamiernik^[9]. „Strale” nie otrzymał podczas służby hydrolokatora ani radaru^[8].

Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnnozielono^[14]. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne^[14]. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza^[14]. Wiosną 1942 roku „Strale” otrzymał kontrastowy kamuflaż, z plam ciemnoszarych i popielatoszarych, z brudnobiałymi krańcami okrętu, przy czym – w odróżnieniu od większości pozostałych – plamy nie miały ostrych krawędzi, lecz postrzępione^[14].

„Strale” został wcielony do służby w Regia Marina 6 lutego 1932 roku, jako trzeci okręt typu Dardo^[1]. Razem z innymi okrętami tego typu został przydzielony do 7. dywizjonu niszczycieli (squadriglia)^[16][b]. Podczas hiszpańskiej wojny domowej pełnił służbę na wodach Hiszpanii, biorąc udział w „patrolach neutralności”, a faktycznie wspierając nacjonalistów^[17]. Dowódcą był wówczas kmdr por. Roberto Ferrari^[17]. W listopadzie 1936 roku patrolował w Cieśninie Sycylijskiej w celu przechwytywania statków z bronią dla republiki^[17]. 4 listopada 1936 roku wykrył radziecki statek „Komsomoł”, przechwycony następnie i zatopiony przez frankistowski krążownik „Canarias”(inne języki)^[17]. Ponownie patrolował tam w ramach blokady morskiej latem 1937 roku^[17]. Między innymi asystował 11 sierpnia niszczycielowi „Saetta”, który śledził (i potem storpedował) hiszpański rządowy zbiornikowiec „Campeador”^[18]. Jesienią 1937 roku niszczyciele 7. dywizjonu operowały na krótko na Morzu Czerwonym w celu wspierania działań przeciwko powstańcom w Etiopii i złożyły wizytę w Jemenie^[19].

Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwca 1940 roku „Strale” wchodził nadal w skład 7. dywizjonu niszczycieli bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5. dywizjonu okrętów liniowych^[20]. Dowódcą okrętu był wówczas kmdr ppor. Andrea Fè D’Ostiani^[21]. W nocy z 13 na 14 czerwca, podczas patrolu przeciw okrętom podwodnym pod Tarentem, „Strale” jako pierwszy włoski okręt wykrył i zaatakował brytyjski okręt podwodny – o godzinie 23:21 zauważył wynurzony okręt HMS „Odin”(inne języki), po czym odpalił do niego torpedy, które jednak były niecelne, a następnie ostrzelał i skierował się na niego w celu taranowania^[20]. Okręt podwodny wystrzelił niecelną torpedę i zanurzył się, po czym został jeszcze zaatakowany przez „Strale” bombami głębinowymi, ale bez widocznych rezultatów^[20]. O 1:57 „Odin” został ponownie wykryty na powierzchni i zaatakowany przez niszczyciel „Baleno”, po czym już zaginął z całą załogą^[20][c].

„Strale” wziął udział w pierwszej fazie pierwszego starcia z flotą brytyjską – bitwy koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”^[20]. Przed głównym starciem jednak, 9 lipca o 12:30, na skutek niesprawności maszyn został odesłany do portu w Tarencie (podobnie jak wcześniej tego dnia „Dardo”)^[20]. „Strale” z 7. dywizjonem ponownie eskortował te pancerniki podczas operacji 30 sierpnia – 1 września, bez starć z nieprzyjacielem, po czym nie brał już udziału w kolejnych akcjach tego typu, a w październiku i listopadzie był w remoncie^[22].

Od początku 1941 roku niszczyciele włoskie zaczęły być używane głównie do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem i bronią z Włoch do północnej Afryki, wobec czego wszystkie niszczyciele typu Dardo zostały przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych^[21]. Ogółem „Strale” wykonał 58 misji eskortowych różnego rodzaju (w większości zakończonych pomyślnie)^[3].

Między innymi 7 stycznia 1941 roku „Strale” podczas ataku lotniczego osiadł wraz z eskortowanym statkiem „Foscarini” na mieliźnie na płyciźnie Kerkenna, lecz obie jednostki zostały następnego dnia ściągnięte przez torpedowiec „Achille Papa”(inne języki)^[23]. 27 marca 1941 roku „Strale” wyszedł w eskorcie konwoju pięciu niemieckich transportowców z Neapolu do Trypolisu, atakowanego 28 marca wieczorem przez brytyjski okręt podwodny HMS „Utmost”(inne języki), który zatopił statek „Heraklea” i uszkodził „Ruhr”^[21][d]. W kwietniu „Strale” doprowadził dwa konwoje powrotne z Afryki i jeden konwój zaopatrzeniowy dla Afrika Korps (21–24 kwietnia)^[25]. Z kolejnego konwoju powrotnego 1 maja 1941 roku jednak okręt podwodny HMS „Upholder” zatopił statki „Arcturus” (2576 BRT) i „Leverkusen” (7382 BRT)^[26][e]. Między 16 a 21 maja „Strale” eskortował konwój siedmiu statków, które dotarły do Trypolisu mimo ataków okrętu podwodnego HMS „Urge”(inne języki)^[26][f]. Także w maju 1941 roku „Strale” poddano modernizacji uzbrojenia przeciwlotniczego, zamieniając je na działka kalibru 20 mm^[12].

W kolejnych miesiącach, między innymi między 30 czerwca a 2 lipca 1941 roku, „Strale” eskortował szybki konwój zaopatrzeniowy sześciu statków z Neapolu do Trypolisu, który przeszedł pomyślnie, aczkolwiek w tym czasie Brytyjczycy zaczęli odczytywać włoskie szyfry, co doprowadziło do późniejszego zwiększenia strat^[27][g]. 5 sierpnia konwój czterech statków eskortowany przez „Strale” był nieskuteczne atakowany przez lotnictwo^[28][h]. Między 13 a 15 sierpnia „Strale” eskortował szybki konwój pięciu statków z Neapolu do Trypolisu, również nieskutecznie atakowany przez lotnictwo i okręt podwodny^[28][i]. 1 września „Strale” wypłynął w eskorcie konwoju do Trypolisu, lecz 3 września w nocy statek „Andrea Gritti” został zatopiony a „Francesco Barbaro” uszkodzony przez niewykryte samoloty torpedowe Swordfish z Malty^[29][j]. Między 5 a 8 września „Strale” wchodził w skład eskorty konwoju powrotnego trzech statków z Trypolisu, z którego na północ od Pantellerii brytyjskie samoloty torpedowe uszkodziły statek „Ernesto”, eskortowany następnie przez „Strale” i torpedowiec „Circe” do Trapani^[29][k].

13 grudnia 1941 roku „Strale” i „Turbine” wyszły z Argostoli w eskorcie dwóch statków „Capo Orsa” i „Iseo” w ramach większej operacji konwojowej M.41, lecz 14 grudnia operacja została odwołana po storpedowaniu i uszkodzeniu pancernika „Vittorio Veneto”, zaś oba eskortowane statki się zderzyły^[30]. Między 31 grudnia a 1 lutego 1942 roku niszczyciel był w remoncie^[22].

W dniach 21–23 lutego 1942 roku „Strale” wziął udział w dużej operacji konwojowej K.7, osłaniając jeden z dwóch konwojów, który z powodzeniem doszedł z Mesyny do Trypolisu^[23][l]. Z 2 na 3 marca „Strale” został lekko uszkodzony w nalocie bombowców Wellington z Malty na Palermo, na skutek wybuchu statku z amunicją „Cuma”^[32]. Już 9 marca eskortował jednak konwój powrotny czterech statków z Trypolisu^[32]. W nocy z 30 na 31 marca „Strale” usiłował uratować eskortowany transportowiec „Bosforo” z konwoju powrotnego, storpedowany przez brytyjski okręt podwodny HMS „Proteus”(inne języki), lecz miał trudności w zamocowaniu holu z powodu przedwczesnego opuszczenia statku przez załogę, a statek ostatecznie zatonął^[23][32]. 18 kwietnia „Strale” uratował 45 rozbitków z 46-osobowej załogi niemieckiego statku „Bellona” storpedowanego na Morzu Jońskim przez okręt podwodny HMS „Torbay”^[23].

20 czerwca 1942 roku „Strale” wyszedł w eskorcie konwoju statków „Rosolino Pilo” i „Reichenfels” z Neapolu do Trypolisu z niszczycielem „Nicoloso da Recco” i torpedowcem „Centauro” (typu Spica), pod nowym dowódcą (kmdr ppor. Oderisio Maresca)^[23][33]. Z niewiadomych przyczyn, przed godziną 1 w nocy 21 czerwca, gdy zespół opływał półwysep Bon, „Strale” wykonał zwrot w lewo zamiast w prawo, na skutek czego wszedł na skały koło przylądka Ras el Amar na północy półwyspu Bon^[23]. Według innych źródeł, przyczyną była awaria steru^[33]. Wbrew spotykanej niekiedy wersji, nie miało to związku z późniejszym atakiem lotniczym na konwój, w którym zatopiono „Reichenfels”^[23][33]. Sytuacja uniemożliwiała uratowanie okrętu i torpedowiec „Centauro”, pozostawiony w celu asystowania, zdjął z niego załogę^[23][33]. Wrak został 6 sierpnia 1942 roku dodatkowo storpedowany przez okręt podwodny HMS „Turbulent”(inne języki)^[23].

We włoskiej służbie podczas wojny okręt 106 razy wychodził w morze i przepłynął 45 143 mile morskie w czasie 3181 godzin w morzu^[3]. W tym, pięć razy wychodził w celu osłony okrętów, 58 razy w celu konwojowania i cztery razy na poszukiwanie okrętów podwodnych^[3].

• Siergiej Patianin. «Strieły» i «mołnii». Esmincy tipow «Dardo» i «Folgore». „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 1/2013 (7), s. 15-45, styczeń 2013. Moskwa. (ros.). 
• Jürgen Rohwer: Chronik des Seekrieges 1939-1945. Württembergische Landesbibliothek Stuttgart. (niem.).
• M.J. Whitley: Zerstörer im Zweiten Welkrieg. Stuttgart: Motorbuch Verlag, 1997. ISBN 3-613-01426-2. (niem.).