Georg Wilhelm Friedrich Hegel (talaffuzi: Georg Vilgelm Fridrix Gegel (Hegel); 1770-yil 27-avgust, Shtutgart — 1831-yil 14-noyabr, Berlin) — yirik nemis...

Georg Vilgelm Fridrix Gegel (1770-1831 yy.) nemis mumtoz falsafasining yirik namoyandasi. „Ruh fenomenologiyasi“, „Mantiq ilmi“, „Huquq falsafasi“, „Falsafiy...

Gegelchilik — Gegel taʼlimotini rivojlantirishga harakat qilgan falsafiy oqim. XIX asrning 30—40-yillarida Germaniyada vujudga kelgan. G. vakillari diniy...

klassik idealizmi vakillari, xususan, Gegel uni asosiy dialektik rivojlanish tamoyili sifatida talqin etgan. Gegel fikricha, har qanday rivojlanish jarayoni...

Feyerbax (1804-1872 yy.) — nemis mumtoz falsafasining yana bir vakili. «Gegel falsafasining tanqidiga doir», «Xristianlikning mohiyati», «Falsafani izoh...

Mutlaq gʻoya — Gegel falsafasida barcha mavjudotning birinchi asosini bildiruvchi tushuncha. Tabiat va ruh M.gʻ. mavjudligining turli shakllari sifatida...

Germaniyadagi yetakchi oʻquv yurtlaridan biriga aylandi. Unda faylasuflar G. Gegel va K. Fisher, kimyogar R. Bunzen, fizik G. Kirxgof, tabiatshunos G. Gelmgols...

falsafada qullanadi. F. Shelling mutlaq borliq deb cheklangan vokelikni, Gegel mutlaq ruh deganda olamning abadiy oʻzgarmas birlamchi asosini, yaʼni oliy...

bir-biriga qarshi boʻlgan munosabat boʻlib, oʻzaro rivojlanishga olib keladi. Gegel dialektikasining idealistik nuqtai nazaridan farqli oʻlaroq, Marksist dialektika...

Mutlaq ruh - Gegel falsafasidagi tushuncha. Ruh, taraqqiyotining mutlaq bilimga koʻtarilish bosqichlari orqali oʻtadigan oxirgi boʻgini (halqasi) tushuniladi...

Plotin, Prokl; yangi davrda — G. V. Leybnits, F. V. Shelling , G. V. F. Gegel boʻlgan. Subʼyektiv I. inson ongidan tashq-aridagi obʼyektiv reallikni inkor...

Qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni — dialektikaning qonunlaridan biri. Uni Gegel ishlab chiqqan. Bu qonunga koʻra, ziddiyat, qarama-qarshi tomonlar, kuchlar...

yozishgan. Shuningdek, M. rivojiga Kant, Fixte, Shelling, Gegel jiddiy hissa qoʻshishgan. Gegel dialektik M.ning asoslarini ishlab chiqdi. XX-asrda sinergetik...

dunyoning yagona moddiy asosi deb hisoblaganlar. Idealistik M.ning yirik vakili Gegel dunyo va uning hodisalari asosiga dunyoviy gʻoyani qoʻygan. Falsafada M...

muqaddima“ (1894) „Falsafaning mohiyati“ (1907) nomli Shleyermaxer va yosh Gegel taʼlimotiga bagʻishlangan maxsus asarlar ham uning qalamiga mansub. Shuningdek...

uch bosqichli rivojlanish (triada)ning tarkibiy qismi sifatida birinchi marta Gegel tomonidan talqin qilingan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil...

Absolyut (mutlaq) ruh va absolyut gʻoya Gegel falsafasining asosiy tushunchalaridan biridir. Gegelning fikricha, Absolyut ruh oʻz taraqqiyotida bir qancha...

hissiy bilimlar orqali emas, balki sof tafakkur asosida bilishga intiladi. Gegel D.ni borliq, ruh va tarix taraqqiyotining ziddiyatlarini anglashning umumiy...

talqin etdilar. V.ni mantiqiy bilishning muhim bosqichi deb hisoblagan Gegel, V. — oʻz-oʻzini anglashga intilgan mutlaq gʻoyaning muayyan holati, mohiyat...

qiluvchi ahamiyatga ega. Li.: Aristotel, Ob iskusstve poezii, M., 1957; Gegel G. V., Estetika, v 4-x tomax, M., 1968—73; Maxmudov T., Estetika i duxovnie...

atamasining sinonimi tarzida ham qoʻllanadi. K. atamasini birinchi boʻlib Gegel estetika ilmiga olib kirgan. Uning aytishicha, K. zid-diyatning ijtimoiy-tarixiy...

jarayonining yoʻnalishini, shaklini va natijasini ifodalaydi. Birinchi boʻlib Gegel rivojlanish qonuni sifatida taʼriflab bergan. Inkor har qanday taraqqiyotda...

solgan falsafiy, iqtisodiy va siyosiy taʼlimot. Nemis mumtoz falsafasini (Gegel, Feyerbax va boshqalar), ingliz siyosiy iqtisodini (Smit, Rikardo va boshqalar)...

"historicism") metodiga qarshi fikrlar atrofida aylanadi. Muallif Platon, Gegel va Marksning ishlarni tanqid qiladi, ularning asarlarini teleologik tarixiychilik...

ayniqsa R. Dekart va I. Kant qarashlarida koʻzga yaqqol tashlanib turadi. Gegel D.ni idealistik monizm asosida, yaʼni mutlaq gʻoya va borliq oʻrtasidagi...

("Tanqid haqidagi soʻz", 1842; "Parij sirlari", 1844). F. Shelling va G. Gegel ruhidagi idealizmdan Feyerbax materializmiga ("Borodino jangi yilligi",...

dunyo oʻrtasidagi vositachidir. Yangi zamon falsafasida "L." tushunchasini Gegel ishlatdi, u L.ni obyektiv tushuncha bilan birday qilib koʻrsatdi va uni...

XIX asrlar falsafiy fikrida I. Kant va V. F. Gegel yaratgan mantiqiy tizimlar muhim oʻrin tutadi. Gegel fikricha, falsafa mantiq shaklida mavjud, uning...

shakllanishiga M.lar oilasi bilan yaqindan tanish boʻlgan I. Gyote, G. Gegel, G. Geyne, aka-uka Gumboldtlar taʼsir oʻtkazishgan. 1820—30 yillari Italiya...

Germaniyada shakllanib, keyin boshqa mamlakatlarga tarqalgan. Neogegelchilar Gegel taʼlimotini yangicha izoxlab, shu asosda bir butun dunyoqarashni yaratishga...

mexrmuhabbat bilan karagandagina baxtga erishishi mumkin. Asosiy asarlari: "Gegel falsafasining tanqidiga doir" (1839), "Xristianlikning mohiyati" (1841)...

konsepsiyasining kelib chiqi-shi T. Gobbs, J. J. Russoga borib taqaladi, Gegel tomonidan esa rivojlantirildi. XX asr falsafa, sotsiologiya va ijtimoiy...

ular orqali xristianlik va gʻarb falsafasiga tarqaldi. Yangi davrda asosan Gegel, Shleyermaxer, Lassal, Nitsshe rivojlantirdilar. Toʻrayev, Baxtiyor. Oʻzbekiston...

Derrida Jak—fransuz faylasufi. U Gegel,Nitsshe,Gusserl,Xeydegger,Freyd gʻoyalari hamda adabiy avangartchilikdan(Arto,Betiy,Blansho,Klossoviskiy va boshqalar)...

Bilimlarning S.lilik tamoyillarini nemis faylasuflari I. Kant, F. Shelling, G. Gegel ishlab chiqqan. XIX asrning 2-yarmidan boshlab, S. tushunchasi ilmiy bilimlarning...

„Hamsa“si oʻzbek Dostonchiligi tarixida yuksak choʻqqi boʻldi. „Hamsa“da, Gegel iborasi bilan aytganda, „dunyoning qahramonlik holati“ni tasvirlash kuchli...

Gerder va Yakobi Kantning gʻoyalariga qarshi chiqdilar. Fixte, Shelling, Gegel esa oʻzlarining idealistik metafizikasini Kant nomi bilan bogʻladilar. Kant...

vaqt mobaynida oʻtkinchi boʻlgan narsalarga nisbatangina namoyon boʻladi. Gegel Sni narsalardagi oʻzgaruvchan, oʻtkinchi tomonlarning yaxlitligi sifatida...

gʻayri moddiy kuchning koʻrinishlaridan iborat, deb hisoblaydilar. Xususan Gegel falsafasida borliq mutlaq gʻoyaning oʻzligidan, mavhumlikdan konkretlikka...

asoslashga harakat qilgan. Fixte fikricha, Gʻ. „men“ ning maqsadidan iborat. Gegel falsafasida Gʻ. taraqqiyot jarayonini oʻzida toʻla gavdalantiradigan mohiyat...

Chunonchi, Leybnis tarixda metafizik kuchlar va gʻoyalar ustuvor deb tushunsa, Gegel butun voqelikni tarix deb hisoblab, unda dunyoviy aqlni ustun qoʻyadi. XIX-XX...

uygʻun ijtimoiy aloqalar oʻrnatishga boʻlgan intilishini tushunganlar. Gegel fikriga koʻra, tabiatdagi goʻzallik dan sanʼat goʻzalligi mukammalroq, chunki...

u bir tomondan ratsional nazariyalarni (Kant, Shiller, Fixte, Shelling, Gegel, Feyerbax), 2tomondan, noratsional qarashlarni (Kyerkegor, Shopengauer,...

sintez qilinadi va ular tasavvurdagi boʻyicha qatʼiy tartibga solinadi. Gegel bilishni koʻp bosqichli deb tushunadi, u olamning bilish jarayonida erishgan...

Falsafa va huquq instituti ilmiy xodimi sifatida ishlagan. 1976-yilda „Gegel va Sharq xalqlarining falsafiy tafakkuri“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini...

uslubiy asosi boʻlib xizmat qilgan. XIX asrda K. Marks va F. Engels tomonidan Gegel dialektikasini yaxlit materialistok dunyoqarashga aylantirish asosida shakllangan...

jamiyat va tafakkur taraqqiyotining eng umumiy tarzini ochib beradi. Uni Gegel taʼriflab bergan. Rivojlanish murakkab jarayon boʻlib, unda miqdor va sifat...

aniqlikda belgilay olish sanʼati hisoblanadi. Atoqli nemis mutafakkiri Gegel aytganidek, "Anglash biror-bir hodisa yoki voqelik mohiyatini chuqur tushunib...

gʻayrimoddiy asos, iloxiy kuch tushuniladi. I. Kant R.ni goya sifatida, Gegel borliqni dunyoviy R.ning rivojlanish bosqichlari sifatida qaraydi. R. idealistik...

Hayopg falsafasitsa hamma balolar yoʻqlikdan kelib chiqadi, deyiladi. Gegel "Mantiq fani" asarida Hech narsa sof borliqning qarama-qarshisi, kategoriyalar...

obʼyekti va predmetiga ega boʻlmagan fan sifatida, dogmatizmda ayblashdi. Gegel metafizikani dialektikata qarama-qarshi turuvchi metod deb taʼrifladi. Marksizm...

voqelikdir, uning vokelik-ka aylanishi muayyan zaruriyat asosida boʻladi. Gegel bu tushunchalarni zaruriyat va tasodif, mohiyat va hodisa tu-shunchalari...

yoʻnalishlardan biri sifatida yangidan olgʻa surildi (Kant, Shelling, Oken, Gegel, Shopengauer, Gyote, Karus). Tabiatshunoslikning ulkan yutuqlari va idealistik...

(„mikrobog“). Bilish jarayonida vijdon muhim rol o‘ynaydi. Baader ijodiga G. V. F. Gegel juda katta taʼsir ko‘rsatgan; shu bilan birga, Baaderning diniy-falsafiy...

juda sekin roʻy beradigan organik evolyusiya tarzida tasavvur qilingan. Gegel asarlarida P. tushunchasi idealistik pozi-siyadan turib, chuqur yoritib...

axloqiy (I. Kant), estetik (F. Shiller, romantiklar) yoki falsafiy (G. Gegel) ong doirasidan qidirdilar. Ular bu ong sohalarini haqiqiy madaniyat va...

Robert P. George • Germain Grisez • H. L. A. Hart • Georg Vilgelm Fridrix Gegel • Oliver Wendell Holmes, Jr. • Alf Ross • Tony Honoré • Rudolf Jhering •...

asarlaridan biri — „Rudin“ romani(1856) ni yozib tugatgan. Ushbu romanda Gegel falsafasiga mahliyo boʻlgan dvoryan ziyolilarining 30—40-yillarda rus jamiyatining...

qahramonona voqealar aks ettirilgan ayrim yozma asarlar ham epos hisoblangan. Gegel oʻzining „Estetikaga oid maʼruzalar“ asarida Dante Aligyerining „Ilohiy...

davr falsafasida birlamchi va ikkilamchi sifatlar tushunchasi shakllangan. Gegel sifatga borliq bilan aynan boʻlgan muayyanlik deb taʼrif bergan. Uning fikricha...

bilan bogʻlangan shaxsiy manfaatlarini anglay boshladilar. Kant, Russo, Gegel, Popper ilgari surgan fikrlar Fuqarolik jamiyatining yangidan-yangi qirralarini...

risolalarida bu muammo mukammal asoslab berilgan. Yangi davr falsafasida Gegel H.ning mohiyatini formal mantiq vositasida ifodalash mumkin emasligi, uni...

xil-maxil fikrlar mavjud. Nemis mum-toz falsafasi vakillari I. Kant, G. Gegel, fransuz faylasuflari O. Kont va E. Dyurkxeym, hozirgi zamon pozitivizmi...

fidoyilik harakatini amalga oshiradigan shaxsdir. Falsafada bu tushuncha Gegel tomonidan tushunilgan, bu yerda qahramon milliy ruhning timsoli sifatida...

tafakkurning qaror topishi bilan jamiyatdagi ziddiyatlarni xal qilishda Gegel qayd qilib oʻtgan konsensus usulidan foydalanish maqsadga muvofiq boʻlib...

olib keldi. Kantdan soʻng nemis ratsional Estetikasida Shiller, Shelling, Gegel nazariyalarining Estetika taraqqiyoti uchun ahamiyati katta boʻldi. Shopengauer...

chuqurroq bilimlarga ega boʻlish maqsadida mashhur faylasuflardan – Platondan Gegel asarlarigacha oʻrganish chogʻida tafakkurning uch turi umumiy tamoyillar...

teranligini oʻz tajribasiga kura bilib olishni falsafa deb hisoblangan. Gegel predmetlarni fikran qarab chiqishni falsafa deb atab, unga „oʻzoʻziga ergashuvchi...

kirib borgan. „Sharkliklar Gʻarbni Aristotel falsafasi bilan yoritdilar“ (Gegel). Aniq fanlar va ularni oʻrganish usullarini, dehqonchilik va chorvachilik...

Noosfera (Aql sohasi) davrida o‘zini yaqqol namoyon etmoqda. Nemis faylasufi Gegel mutloq (absolyut) ruh borligi haqida fikr yuritadi va u moddiy borliqdan...

dastlab Jozef Hammer Purgstal, Fridrih Rukert (ayni shu tarjima orqali Gegel „Rumiy“ni tanigan), German Ete nemis tiliga, Klemen Huar esa fransuz tiliga...

forumi (FSE, AQSH) jurnalida ham ishlagan. Uning ishi tadqiqot ishlari Gegel, Marks va Shumpeter g‘oyalari talqinlarini birlashtiradi va siyosatni ishlab...

asr oxiri – XIX asr boshlarida nemis faylasuflari Kant, Fixte, Shelling , Gegel va boshqalar badiiy adabiyot qonuniyatlarini yaxlit oʻrganuvchi Adabiyot...

Faxriddin Roziy, Nasriddin Tusiy, Dekart, Leybnits, Toland, Yum, Fixte, Kant, Gegel)ning fikricha, fazo — moddiy dunyoning tarkibiy tuzilishi tartibining namoyon...

Intellekt (039) Kosmologiya (051) Kvant nazariyasi (069) 3. Falsafa qutisi Gegel (049) Marks (028) Nitsshe (034) Shopengauer (062) Kerkegor (058) 4. Asoslar...

oʻrgatish orqali oʻqidi. Na Gusserl, na Xaydegger, na Richard Kronerning Gegel maʼruzalari uni ishontirmaganligi sababli, Faust Ernst Xoffman rahbarligida...

shakllangan boʻlsa, 18-asrda u falsafiy estetika eʼtiborini tortdi. IV Gyote va Gegel uslubni dunyoni tan olishning badiiy belgisi deb bilishgan. Uslub haqida...

ko'rsatadi: buni bilib, u o'tmishdagi yukdan xalos bo'ladi. Shu bilan birga u Gegel va Marksning tarix haqidagi qarashlarini rad etib, uni “yolg‘on to‘plami”...

ragʻbatlantirdi. Faylasuf Gerbert Markuz (1898—1979) oʻzining „ Aql va inqilob: Gegel va ijtimoiy nazariyaning yuksalishi“ (1941) kitobida erkinlik va hokimiyatga...