Perkusja (instrumenty perkusyjne^[1][2][3][4], łac. percussio = uderzenie^[5]) – w klasyfikacji praktycznej grupa instrumentów, w których dźwięk powstaje przez uderzanie, potrząsanie i pocieranie^[5] membrany lub twardego przedmiotu w kształcie płyty, płytki, pręta lub sztabki^[6]. Perkusja grupuje w jeden zbiór membranofony i idiofony uderzane (czyli wg systematyki naukowej również potrząsane i skrobane^[7])^{[8][9][10][6]}. Komplet instrumentów perkusyjnych obsługiwany przez jednego perkusistę^[11][12] i potocznie nazywany perkusją^[13][14] nazywa się zestawem perkusyjnym^[11][12][15].

Terminem „perkusja” określa się również sekcję orkiestry zajmowaną przez instrumenty perkusyjne^[16][6].

 Osobny artykuł: Budowa i zasada działania membranofonów.

 Osobny artykuł: Budowa i zasada działania idiofonów.

Perkusję dzieli się według wysokości dźwięku na instrumenty o określonej wysokości dźwięku (m.in. kotły, ksylofon, dzwonki, dzwony rurowe, czelesta) oraz instrumenty o nieokreślonej wysokości dźwięku (m.in. bęben, talerze, trójkąt, tam-tam, kastaniety, tamburyn)^[17][10]. Na instrumentach perkusyjnych o określonej wysokości dźwięku można grać melodie^[5]. Instrumenty z drugiej grupy wydają dźwięki o charakterystyce wielotonów nieharmonicznych zbliżonych do szumów^[18]. Szumy te mieszczą się w pewnym zakresie częstotliwości i mogą sprawiać wrażenie brzmienia wyższego lub niższego^[5].

 Zobacz też: Podział membranofonów.

 Zobacz też: Podział idiofonów.

Instrumenty perkusyjne są najstarszymi instrumentami muzycznymi^[19]. Przez ludy pierwotne używane były jako narzędzia sygnałowe; później zaczęły służyć do wyznaczania rytmu podczas tańca i pracy^[20].

Perkusję w początkach istnienia orkiestry wykorzystywano sporadycznie^[21]. W okresie baroku i klasycyzmu były to kotły oraz instrumenty zapożyczone z muzyki janczarskiej(inne języki): wielki i mały bęben, talerze oraz trójkąt^[22]. W okresie romantyzmu w skład orkiestry symfonicznej włączono ksylofon, dzwonki, czelestę, tam-tam, dzwony, a także instrumenty narodowe różnych krajów (np. kastaniety i tamburyn)^[22].

W XX wieku sekcja perkusji rozrosła się do kilkudziesięciu instrumentów^[21], wymagając niekiedy udziału kilkunastu perkusistów. Do instrumentarium włączono wibrafon, marimbę^[23] oraz rozmaite instrumenty ludowe i regionalne pochodzenia południowoamerykańskiego, kubańskiego, afrykańskiego, chińskiego, koreańskiego i indonezyjskiego^[21], m.in. tom-tom, bongosy, tumbę(inne języki), kongi, krowi dzwonek, klawesy, guiro, marakasy oraz cabase^[23]. W składzie orkiestry tanecznej(inne języki) ustandaryzował się zestaw perkusyjny – komplet instrumentów perkusyjnych obsługiwany przez jednego instrumentalistę^[11].

Prekursorami wykorzystania szerokiej gamy instrumentów perkusyjnych w orkiestrze symfonicznej byli Claude Debussy (Morze) i Richard Strauss (Don Kichot(inne języki) oraz Symfonia alpejska)^[6]. Niektórzy kompozytorzy tworzyli utwory muzyczne przeznaczone wyłącznie na instrumenty perkusyjne (m.in. Edgar Varèse, Iannis Xenakis, Kazimierz Serocki, Marta Ptaszyńska). Inni, w sposób perkusyjny wykorzystywali fortepian (m.in. Igor Strawinski w Weselu(inne języki), Béla Bartók oraz Siergiej Prokofjew) i instrumenty smyczkowe (m.in. Igor Strawinski w Święcie wiosny i Krzysztof Penderecki w I kwartecie)^[21]. Erik Satie w muzyce do baletu Parade(inne języki) wykorzystał dźwięki syreny, pistoletów startowych, butelkofonu(inne języki) oraz maszyny do pisania^[6].

• Alexander Buchner: Encyklopedia instrumentów muzycznych. Racibórz: R.A.F. SCRIBA, 1995. ISBN 83-85578-71-4.
• Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-13410-0.
• Mieczysław Drobner: Instrumentoznawstwo i akustyka. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997. ISBN 83-224-0469-7.
• Janusz Ekiert: Bliżej muzyki: encyklopedia. Warszawa: Muza SA, 2006. ISBN 978-83-7200-087-3.
• JamesJ. Holland JamesJ., Janet K.J.K. Page Janet K.J.K., Percussion, [w:] Grove Music Online, Oxford University Press, 2001, DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.21291 [dostęp 2025-01-19]  (ang.). typ?
• Kurt Sachs: Historia instrumentów muzycznych. Stanisław Olędzki (tłum.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 2005. ISBN 83-7233-036-0.
• Kazimierz Sikorski: Instrumentoznawstwo. Kraków: PWM, 1975. OCLC 750005911.
• Mała encyklopedia muzyki. Stefan Śledziński (red.). Warszawa: PWN, 1981. ISBN 83-01-00958-6.
• Katarzyna Wełpa, Monika Sadura: Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu. Maria Jost-Prześlakowska (red.). Szydłowiec: MLIM, 1996. ISBN 83-904721-2-0.
• BeniaminB. Vogel BeniaminB., Rewizja klasyfikacji instrumentów muzycznych Hornbostela-Sachsa przez Konsorcjum MIMO, [w:] NIMiT [online], MKiDN, 31 marca 2015 [dostęp 2025-01-10] [zarchiwizowane z adresu 2023-06-05]  (pol.).