Strongiloidoz
Strongyloides stercoralis lichinkasi
KXK-10	B78
KXK-9	127.2
DiseasesDB	[1]
eMedicine	article/229312

Strongiloidoz – parazitlar keltirib chiqaruvchi kasallik hisoblanadi. Bu parazitlar asosan insonning hazm tizimi aʼzolarida parazitlik qiladi.^[1]

Qoʻzgʻatuvchisi – strongiloid yoki ichak ugritsasi (lotincha: {{{1}}} Strongyloides stercoralis) – mayda tiniq ipsimon nematoda, ayrim jinsli, uzunligi 2—3 mm ga teng. Odamning ingichka ichagida ichak kriptalari (liberkun bezlari) boʻshligʻi hamda oʻt va pankreatik yoʻllarga kirib yashaydi. Har bir urgʻochi parazit bir kunda 50 taga yaqin tuxum qoʻyadi^[2]. Tuxumlardan ichakda rabditsimon (invaziv boʻlmagan) lichinkalar chiqadi, ularning kattaligi 0,1—0,3 mm ni tashkil qilib, oldingi uchi – toʻmtoq, orqa uchi esa oʻtkir boʻladi^[3].

Strongiloidoz – geogelmintoz boʻlib, invaziya manbai odam hisoblanadi. Rabditsimon lichinkalar odam najasi bilan tuproqqa tushib, 1—4 kundan soʻng filariysimon (invazion) lichinkalarga aylanadi^[4]. Koʻpincha rabditsimon lichinkalar erkin harakatlanuvchi urgʻochi va erkak parazitlarga aylanadi, ular esa tuproqda uzoq vaqt yashashi va rabditsimon lichinkalarning yangi avlodlarini paydo qilishi mumkin, ular ham filariysimon shakllarga aylanadi^[5]. Odam ovqat mahsulotlari, ayniqsa sabzavot va mevalarni isteʼmol qilish orqali filyariysimon lichinkalarni yutib yuborganda hamda ularning teri orqali faol kirishi natijasida kasallik yuqtiradi. Filariysimon lichinkalar odam organizmiga tushgandan soʻng qon oqimi bilan migratsiya qiladi va oʻpkaga kiradi. Bu yerda kapillarlarni yorib, ular alveolalar boʻshligʻiga, soʻngra – bronxlar va shilimshiq bilan [[ogʻiz boʻshligʻi]]ga tushadi^[6]. Soʻlak bilan yutilgandan keyin ichakka yetib borib, jinsiy yetilish davrigacha rivojlanadi. Odam organizmidagi strongiloid 17—27 kun davomida rivojlanadi. Invaziyaga barcha yoshdagi kishilar beriluvchandir.

Invaziya patogenezida, ayniqsa dastlabki migratsion bosqichda parazit almashinuvi mahsulotlari bilan organizm sensibilizatsiyasi katta ahamiyatga ega^[7]. Katta urgʻochi gelmint yopishib, parazitlik qilishi natijasida ingichka ichak mexanik jarohatlanadi^[8]. Oshqozon ichak yoʻllarida qon quyilishlar, eroziyalar va hatto yaralar aniq ­ lanadi. O‘pkada parazitar oʻchoqlar, jigar va oshqozon osti bezida distrofik oʻzgarishlar kuzatiladi^[9].

Kasallikning dastlabki bosqichida holsizlik, bosh ogʻrigʻi, terining qichishishi, tana haroratining biroz koʻtarilishi va toshmalar toshishi mumkin. Bronxit va pnevmoniya simptomlari kuzatiladi. Kasallikning ichak bosqichida ishtaha pasayib, ogʻizda achchiq taʼm seziladi, koʻngil ayniydi, baʼzan qusish, qorin, oʻng qovurg‘a sohasida og‘riq va qabziyat (ayrim bemorlarda esa aksincha – ich ketishi) qayd etiladi. Koʻpincha oshqozon osti bezi zararlanishi (pankreatit) belgilari kuzatiladi.

Strongiloidoz uchun qonda eozinofiliya xos. ECHT 40—60 mm / soatgacha oshishi mumkin^[10]. Kasallikka erta tashxis qoʻyishda qondagi koʻrsatkichlarda boʻlgan eozinofiliyaga eʼtibor beriladi. Migratsiya qilayotgan lichinkalarni topish uchun mikroskopda balg‘am tekshiriladi. Ichak bosqichida tashxis duodenal suyuqlik va najasni tekshirish orqali lichinkalarni topishga asoslangan. Najas asosan yangiligida, iloji boricha ich suruvchi dorilar qabul qilgandan soʻng tekshiriladi. Strongiloidozga gumon qilinganda birinchi [[[laboratoriya]] natijasi ijobiy boʻlmasa, 5—7 kunlik interval bilan 3—5 marta takroran tekshiriladi.

Davolashda tiabendazol (mintezol) kuniga 25—50 mg/kg dan ovqatdan 30 daqiqa keyin 2 kun davomida beriladi. Shu bilan birga desensibilizatsiyalovchi va siptomatik preparatlar qoʻllanadi.

Profilaktikasi bemorlarni aniqlash va davolash, shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilish hamda tuproqni najaslar bilan ifloslanishining oldini olish kabilarni oʻz ichiga oladi.