Protophasmatidae – wymarła rodzina owadów z rzędu świerszczokaraczanów. W zapisie kopalnym znane są od pensylwanu w karbonie po późny perm. Ich skamieniałości znajdywane są na terenie Europy i Ameryki Południowej^[1].

Z wyjątkiem Ischnoptera były to owady o hipognatycnzej głowie. Oczy miały dość niewielkich rozmiarów. Przedplecze cechowały wąskie, niewystające ku przodowi paranota. Odnóża charakteryzowały golenie o nieuzbrojonych wierzchołkach oraz czteroczłonowe stopy o stosunkowo małych aroliach. W użyłkowaniu przednich skrzydeł sektor radialny brał początek w nasadowej ⅓ skrzydła, a na wysokości tego miejsca pole kostalne było szersze niż subkostalne. Nie występował płat prekostalny, natomiast obecna była międzykrywka (clavus). Żyłka subkostalna kończyła się łącząc z żyłką radialną lub przednim odgałęzieniem tejże. Pole między żyłkami radialnymi było zwężone albo tylko u nasady albo na całej długości. Pierwsze rozgałęzienia żyłki medialnej zaczynały się za wysokością nasady sektora radialnego, w nasadowej lub środkowej części skrzydła. W nasadowej ⅓ skrzydła przednia żyłka kubitalna zaczynała się nieregularnie rozgałęziać, ale nie miała odgałęzień tylnych^[1].

Takson ten wprowadził w 1885 Charles Jules Edmée Brongniart pod nazwą Protophasmida. W 1893 wprowadził on nazwę Protophasmidae, która została w 1992 skorygowana na Protophasmatidae przez Carpentera^[2][1]. W 1962 Aleksandr Szarow sklasyfikował tę rodzinę w Protoblattodea^[3]. W 2002 Aleksandr Rasnicyn umieścił ją w rzędzie Eoblattida^[4]. Rewizji tego rzędu dokonał w 2015 Danił Aristow, włączając weń Grylloblattidae i uznając zgodnie z zasadą prorytetu jako jego naukową nazwę Eoblattida, a Grylloblattodea za synonim. Autor ten zsynonimizował także z Protophasmatidae rodzinę Taiophlebiidae^[1].

Po rewizji Aristowa z 2015 należą tu następujące rodzaje^[1]:

• †Cacurgulopsis Pinto et Adami-Rodrigues, 1995
• †Ischnoptera Béthoux et Nel, 2005
• †Nectoptilus Béthoux, 2005
• †Nosipteron Béthoux et Poschmann, 2009
• †Permeoblatta Rasnitsyn et Aristov, 2010
• †Pintopinna Aristov, 2015
• †Protophasma Brongniart, 1879
• †Taiophlebia Martins-Neto, 2007