Grońsko

wieś
Fragment zabudowy wsi
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	nowotomyski
Gmina	Lwówek
Liczba ludności (2022)	403[2].
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-310[3]
Tablice rejestracyjne	PNT
SIMC	0588097
Położenie na mapie gminy Lwówek Grońsko
Położenie na mapie Polski Grońsko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Grońsko
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego Grońsko
52°25′35″N 16°08′34″E/52,426389 16,142778[1]

Grońsko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Lwówek. Ma status sołectwa^[4].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istniała co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1395 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Gronszko”, 1419 (dokument oblatowany w 1596) „Gronsko”, 1508 „Grunsko”, 1538 „Gronysko”^[5].

Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Grońskich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 wieś odnotowana została w powiecie kościańskim Korony Królestwa Polskiego w parafii Lwówek^[5].

W latach 1395-1408 odnotowano właściciela wsi Andrzeja Grońskiego lub Gruńskiego, brata Wojciecha, którego z kolei wspomniano w latach 1399-1409. W 1399 Mikołaj Iłowiecki z Iłowca koło Czempinia toczyl proces sądowy z Wojciechem i jego bratem Andrzejem Grońskimi o dziedzinę Pecna koło Iłowca. W 1400 wspomniano Borka Grońskiego, a w 1401 Jana Gruńskiego^[5].

W 1419 wojewoda poznański, starostą brzeskokujawski oraz starosta generalny Wielkopolski Sędziwój Ostroróg w dokumencie lokacyjnym dla miasta Lwówek wspomniał Grońsko. Jako właściciel miasta nie pozwalał nikomu warzyć piwa w karczmach swoich wsi, a w tym m. in. w Grońsku, lecz karczmarze mający je na wyszynk mieli kupować je w mieście. Dokument wyszczególniał też inne nakazy. We wsiach w okolicy miasta Lwówek miało nie być krawców, szewców oraz kowali. Dopóki nie skończy się wolnizna, to na milę od miasta miało nie być kowala, a po jej upływie na połowie mili nadał miastu las zwany „Lwowski Las”, poczynając od granic Komorowa i Grońska, tak daleko, jak sięgają granice lwóweckie^[5].

W 1538 nastąpił podział dóbr miasta Lwówek pomiędzy Ostrorogami-Lwowskimi w wyniku którego Stanisław Starszy Ostroróg otrzymał m. in. Grońsko. W 1545 miał miejsce kolejny podział dóbr pomiędzy Lwowskimi w wyniku którego Stanisław Starszy syn Dobrogosta Ostroroga otrzymał 1/3 miasta Lwówek wraz z okolicznymi wsiami w tym m. in. Grońsko, natomiast łąka zwana „Żołna” w Grońsku przypadła po połowie Wojciechowi synowi zmarłego Jerzego Lwowskiego i Stanisławowi synowi zmarłego Marcina Lwowskiego. Mieli oni płacić Stanisławowi Starszemu po dwie beczki (łac. „tunnae”) miodu rocznie. W 1590 Marcin Lwowski z Ostroroga kasztelan kamieński zapisał swojej żonie Gertrudzie Opalińskiej córce Andrzeja Opalińskiego z Bnina posag i wiano na połowie dóbr lwóweckich, w tym m. in. na wsi Grońsko^[5].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce pobór z 6,5 [[[Łan (miara powierzchni)|łana]] oraz od karczmy 6 groszy. W 1509 pobrano podatki z 6,5 łana, od sołtysa z jednego łana oraz trzy grosze od karczmy. W 1563 miał miejsce pobór z 6 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1577 płatnikiem poboru był Marcin Lwowski. W 1580 płatnikiem poboru był ponownie Marcin Lwowski, który zapłacił od 12 półłanków, 5 zagrodników oraz jednego komornika ^[5].

Wieś szlachecka Gronsko położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[6].

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Gronsko należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski)^[7]. Gronsko należało do okręgu lwowkowskiego i stanowiło część majątku Lwówek Zamek (niem. Neustadt), którego właścicielem był wówczas (1837) Antoni Łącki^[7]. W skład rozległego majątku Lwówek Zamek wchodziło łącznie 36 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Gronsko liczyło 317 mieszkańców i 28 dymów (domostw)^[7].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

26 listopada 1898 roku w Grońsku urodził się starszy sierżant Jan Frąckowiak, powstaniec wielkopolski, kawaler Virtuti Militari.

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Grońsko”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 695-696. ISBN 83-04-00938-2.

• Grońsko, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Grońsko, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 855 .