OIV (Odamning immunitet tanqisligi virusi) — bu odamda kasallikka chidamlilikning etishmasligiga olib keladigan virus. OITS bu infektsiyaning natijasidir.

Odamning immunitet tanqisligi virusi 1983 yilda OITS oʻrganilayotgan paytda aniqlangan. Bu kasallik birinchi marta erkaklar (gomoseksuallar), giyohvandlar va gemofiliya kasalliklari paytida yuzaga kelgan buzilishlarni kuzatish natijasida aniqlangan. Odamning immunitet tanqisligini keltirib chiqaradigan virus Lentivirus jinsining retroviruslar (Retroviridae) oilasiga kiradi. Lentivirus lotincha „tush“ degan maʼnoni anglatadi. Virus bir sababga koʻra shunday deb ataladi: u inson tanasiga kirgandan keyin sekin harakat qiladi. Shunga koʻra, kasallikning dastlabki belgilari uzoq vaqt davomida paydo boʻlmaydi. Odamga bu virusni yuqtirish va OITSga chalinish uchun taxminan 9-11 yil kerak boʻladi.

OIV inson tanasiga kirganda, u birinchi navbatda immunitet tizimining hujayralarini (CD4+ T-limfotsitlar, makrofaglar va dendritik hujayralar) yuqtiradi. Natijada, hujayralar asta-sekin nobud boʻladi. OIV faqat immunitet hujayralariga taʼsir qilganligi sababli, inson tanasi oddiy sharoitlarda oson davolanadigan oddiy infektsiyalarga qarshi tura olmaydi.

OIV asosan himoyalanmagan jinsiy aloqa, ifloslangan shprits, igna va boshqa tibbiy asboblar orqali ham yuqishi mumkin. Virus emizikli onadan bolaga ona suti orqali ham yuqishi mumkin.

OIV aniqlangan zahoti antiretrovirus preparatlar bilan davolash infektsiyaning ogʻirligini va OITS rivojlanish xavfini kamaytirishi mumkin.

Ammo OIVni butunlay davolaydigan dorilar hali ixtiro qilinmagan.

Bugungi kunda antiretrovirus terapiya deb ataladigan davolash virusni oʻldirmasdan tanaga yetkazadigan zararni sekinlashtirishi mumkin. Ammo uzoq muddatli davolanish vaqtida OIV unga moslashadi. Keyin davolashning yangi usulini belgilash kerak.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) va Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (VOZ) OIV boʻyicha qoʻshma hisobotiga koʻra, 1981 yildan 2006 yilgacha OIV va OITSdan 25 000 000 kishi vafot etgan. Birgina 2006-yilda qurbonlar soni 2,9 million kishini tashkil qilgan. Ushbu tashkilotlarning maʼlumotlariga koʻra, 2007 yilda dunyo boʻylab 40 000 000 kishi OIV bilan kasallangan. Ularning 2/3 qismi Afrika mamlakatlarida yashaydi. Ushbu virusdan zarar koʻrgan mamlakatlarda iqtisodiy oʻsish bloklanadi va aholining qashshoqlik darajasi kundan-kunga oshib bormoqda.

OIV quyidagi guruhlardagi odamlarga taʼsir qilishi mumkin:

Giyohvand moddalarni inʼektsiya shaklida qabul qiladiganlar (umumiy shpritslar, dori idishlari) va ular bilan jinsiy aloqada boʻlganlar; Brokerlar va ularning mijozlari; Jinsiy aloqada boʻlganlar; Turli holatlarga koʻra transfüzyon olgan bemorlarda skriningsiz qon quyish holatlari; Venerali bemorlar. Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2006 yil dekabr oyidagi hisobotidagi maʼlumotlar quyidagilardan iborat.

2006 yilda OIV bilan kasallanganlar soni:

Biz — 39,5 million (34,1 — 47,1 million)

Qariyalar — 37,2 million (32,1 — 44,5 million)

15 yoshgacha boʻlgan bolalar — 2,3 million (1,7 — 3,5 million)

2006 yilda OIV infektsiyasi:

Biz — 4,3 million (3,6 — 6,6 million)

Qariyalar — 3,8 million (3,2 — 5,7 million)

15 yoshgacha boʻlgan bolalar — 530 000 (410 000 — 660 000)

2006 yilda OITSdan vafot etganlar:

Biz — 2,9 million (2,5 — 3,5 million)

Qariyalar — 2,6 million (2,2 — 3,0 million)

15 yoshgacha boʻlgan bolalar — 380 000 (290 000 — 500 000)

Yuqorida aytib oʻtganimizdek, hozir OIV bilan kasallangan 40 million kishi bor. Ularning 2/3 qismi Afrika mamlakatlarida yashaydi. Kasallik bu yerda oʻtgan asrning 70-yillarida keng tarqalgan edi. OIV bilan yashayotganlarning aksariyati (5 million) Sharqiy Afrika mamlakatlarida yashaydi. Hozir virus Markaziy Osiyo va Sharqiy Yevropada „jasur“. 1999 yildan 2002 yilgacha ushbu hududlarda OIV bilan kasallanganlar soni uch baravar koʻpaygan. Bu, asosan, giyohvandlar bilan bogʻliq.

OIVning yuqish usuli

Inson immunitet tanqisligi virusi barcha tana suyuqliklarida mavjud. Ammo uning yuqumli miqdori faqat qon, homila, jinsiy aʼzolar, limfa va ona sutida topiladi. Agar infektsiyalangan biosuyuqlik tasodifan odamning qoniga yoki jinsiy aʼzolariga tushsa, virus odamga ham yuqishi mumkin.

OIV ekologik jihatdan beqaror. Qon (homila, genital suyuqlik sekretsiyasi) quriganidan soʻng, undagi OIV oʻladi. Kundalik hayotda: OIV umumiy idishlar, uy-roʻzgʻor buyumlari orqali yuqmaydi.

Biroq, tomir ichiga yuborish natijasida OIV bilan kasallanish xavfi 95% gacha. Agar odam OIV infektsiyasini yuqtirganlikda gumon qilinsa, ularga 4 haftalik yuqori dozali antiretrovirus terapiyasi buyuriladi. Kimyoterapiya OIV infektsiyasiga shubha qilinganidan keyin 72 soatdan kechiktirmasdan oʻtkazilishi kerak.

Inson tupurigida va koʻz yoshlarida OIV miqdori oz. Ular orqali OIVning sogʻlom odamga yuqishi holatlari maʼlum emas.

OIV yuqtirilmaydigan holatlar:

Hasharotlar va chivinlarning chaqishi orqali; Havo orqali; Qoʻl bilan salomlashganda (teri jarohatlari boʻlmagan hollarda); Pochta orqali (lablar va ogʻiz boʻshligʻida boʻshliqlar yoʻq boʻlganda); vositalar orqali; Kiyim orqali; Sovun, dush vositalari orqali.