PROFILPELAJAR.COM

Kazachok

Kazachok
Mahalliy nomi Козачок
Etimologiyasi kazak so'zidan olingan bo'lib, "kazak" yoki "erkin odam, sargardon" ma'nolarini anglatadi.
Janri xalq raqsi
Uskuna(lar) skripka, sopilka, bandura, simbala
Yili 1600-yillar
Yaratilishi Ukraina, janubiy Rossiya,

Kozachok (ukraincha: козачо́к, Ukraincha talaffuz: [ko.za.'tʃɔk]) yoki kazachok (ruscha: казачо́к) – 16-asrda kazaklardan kelib chiqqan juftliklar uchun anʼanaviy rus, belorus va ukrain [1][2][3], tezkor xalq raqsi [4]. XVII-XVIII asrlarda u Ukraina, Belorussiya va Janubiy Rossiya va boshqa turli xil mahalliy hududlarda ijro etilgan. XVIII asrdan boshlab esa Fransiya, Vengriya, Polsha va Rossiyadagi zodagon saroylarida ham ijro etila boshlagan [4][5].

Tavsifi

Raqsning umumiy kayfiyati jonli, quvnoq, tetiklantiruvchi va joʻshqin. Musiqa oʻlchovi 2/4. Sur’at dastlab oʻrtacha boʻlib, keyin asta-sekin tezlashadi, shu orqali raqs chaqqon va epchil kazak yigitini tasvirlaydi. Kasyan Goleyzovskiy taʼkidlaganidek, „belorus ham, gusul ham, rus dehqoni ham, zaporojyelik ham, Don kazaklari ham chaqqon kazachkani har biri oʻzicha raqsga tushishgan“ [6]. XVIII asr oʻrtalarida rus raqs ustalari tomonidan bal raqsi sifatida rasmiylashtirilgan [7].

Raqs gopakka oʻxshaydi, ammo unda akrobatik harakatlar kamroq va koʻproq lirik (jangovar emas) xarakterga ega. Kazak raqslari tadqiqotchisi Vadim Kuplenikning fikriga koʻra, „Kazak“ raqsi gopakdan oldin ham boʻlgan va faqat Yekaterina II kazaklar nomini taqiqlaganligi sababli raqs oʻz nomini oʻzgartirgan. Kazachkaning Ukraina, Belorussiya, Kuban va Tersk turlari mavjud. Ammo Ukraina kazachkasi katta shuhrat qozondi. Sahna versiyasida u juftlik [8] (yigit va qiz) tomonidan ijro etiladi. Raqsda ayol yetakchilik qiladi, erkak esa uning harakatlariga taqlid qilib ergashadi – ayol chapaklar orqali harakat oʻzgarishlarini bildirib turadi [manba kerak]. Maishiy versiyada – yakkaxon yigitlar, ikki yigit [9] dvoix parney[10] yoki yigit va qiz. Raqsning asosiy harakatlari: yugurish, oʻtirib raqsga tushish, oyoqlarni silkitib baland va keng sakrashlar hisoblanadi.

Musiqa nuqtayi nazaridan Kozachok aslida „Kozachok tipidagi raqslar“ guruhi boʻlib, uning koʻplab mintaqaviy turlari, ayniqsa Karpatda, turli nomlar ostida mavjud: „Kozak“, „Xayduk“, „Juman“, „Metanka“ va boshqalar. Bu raqsga kamida 124 xil kuy yozib olingan. Kozachok tipidagi raqslar etnik ukrain yerlarining aksariyatida „raqs-qoʻshiqlar“ (tanes-prispіvka) vazifasini bajaradi, „kolomiyka“ hududlari bundan mustasno (Pokutsiya, Boyko Subkarpat va Galitsiya) [11].

Rossiyada kazachok raqsining turli versiyalari mavjud: Kuban kazachok (Rossiya janubidagi Krasnodar viloyati) va Terek kazachok (shimoliy Kavkaz viloyati). Tarixan bu hududlarda sovet davrida sezilarli darajada qisqargan muhim ukrain aholisi boʻlgan [12].

Kazachokning lut tomonidan qoʻshilgan birinchi musiqiy bezagi XVII asrda polshalik zodagon va bastakor Kazimierz Stanislav Rudomina-Dusiackiga tegishli [13][14]. XVIII asrning ikkinchi yarmidagi kazachok kuylarining qoʻlyozma toʻplamlari mavjud va oʻsha asrning oxiriga kelib bosma toʻplamlar paydo boʻla boshlaydi. Dyusiacki partiturasi Berlin davlat kutubxonasida „Dusiacki-Buch“ nomi bilan saqlangan. Kazachok kuylari XVIII asrda Polyak musiqasilarida ham qoʻllanilgan [4][15][16].

Dunyoviy jamiyatda

Kazachkaning birinchi musiqiy ishlovi polshalik lutchi va bastakor S.Dusyatskyga (XVII asrning 1-choragi) tegishli. Rus qoʻlyozma toʻplamlarida kazachka kuyi XVIII asrning 2-yarmidan boshlab uchraydi. XVIII asr oʻrtalarida Yelizaveta davrida „Kazakcha“[17] va „Russkiy“ asosida raqs ustalari tomonidan Gʻarbda oʻxshashi boʻlmagan va XX asrgacha ijro etilgan yangi salon bal raqslari yaratildi [18]. Kazachok fransuz baletlarida paydo boʻldi va 1820-yillarda (rus qoʻshinlari Parijda boʻlganidan keyin) ayniqsa mashhur boʻldi.

A. S. Dargomijskiy 1864-yilda simfonik orkestr uchun „Kichik Rossiyalik kazak“ (Kichik Rossiyalik kazak haqidagi fantaziya)ni yozgan [19]. „Kazakcha“ birinchi marta 1865-yil 7-yanvarda Bryusselda muallif ishtirokida ijro etilgan [20]. . Tomoshabinlar musiqani juda iliq qabul qilishgan va Dargomijskiyning fikriga koʻra, „Kazakcha“dan, tomoshabinlar shunchaki „hayqirib yuborishgan“ [21].

Zamonaviy xoreografiya

Ukraina raqsini standartlashtirish bilan tanilgan ukrainalik xoreograf va raqqos Vasiliy Avramenko bir-toʻrt juftlik uchun Podoliya mintaqasida tugʻilgan kazaklarning xushomad raqsi Kozachok Podilski (Kozachok podіlskiy)ni yaratgan. Ehtimol, u Kozachok Podilskiyni 1917-1921-yillar oraligʻida sahnalashtirgan teatr ishi ukrainalik dramaturg va yozuvchi Marko Kropyvnitskiyning pyesalarini oʻz ichiga olgan avlodlar pyesalarida ijro etilgan raqslar repertuaridan oʻrgangan [22].

Shuningdek qarang

  • Gopak – Zaporojye kazaklari orasida paydo boʻlgan ukrain xalq raqsi.

Manbalar

  1. ↑ Nahachewsky, Andriy. Ukrainian Dance: A Cross-Cultural Approach (en). McFarland, 2011-11-16. ISBN 978-0-7864-8706-6. 
  2. ↑ Major, Alice; Gordey, Gordon. Ukrainian Shumka Dancers: Tradition in Motion (en). Reidmore Books, 1991. ISBN 978-1-895073-01-0. 
  3. ↑ Feldman, Walter Zev. Klezmer: Music, History, and Memory (en). Oxford University Press, 2016-10-03. ISBN 978-0-19-024452-1. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Kozachok“. Encyclopedia of Ukraine (1989).
  5. ↑ Lehmann, Dieter „Kazachok“ (en). Grove Music Online (2001). DOI:10.1093/gmo/9781561592630.article.14801. Qaraldi: 2024-yil 2-iyul.
  6. ↑ Darenskaya N. V. Belorusskiy tanes. Uchebno-metodicheskoe posobie (Wayback Machine saytida 2019-04-03 sanasida arxivlangan) Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (3-aprel 2019-yil) – Omsk: Omskiy gos. un-t, 2011. – 92 s. – ISBN 978-5-7779-1391-3 – S. 8
  7. ↑ Kazachok // Kazarinova T. A. Xorovodi i kadrili Permskoy oblasti – Perm: Zvezda, 2002. – 111 s. – SBN 5-88187-146-4 – S. 70—79
  8. ↑ Берг 1996.
  9. ↑ Berg Ye. B. Iskonno russkie nazvaniya xorovodnix igr i tansev v russkix narodnix govorax Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (2-may 2018-yil)
  10. ↑ Алексютович 1978.
  11. ↑ "Kozachok", In: Ukraїnska muzichna ensiklopedіya, vol. 2. (Ye – K) , gol. redkol. G. Skripnik. – Kiїv : Vidavnitstvo Іnstitutu mistestvoznavstva, folkloristiki ta etnologії NAN Ukraїni, 2008, pp. 469-470
  12. ↑ „Kuban“. www.encyclopediaofukraine.com. Qaraldi: 2021-yil 3-aprel.
  13. ↑ Soroker, Yakov. Ukrainian Musical Elements in Classical Music. Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 1995 — 64-bet. ISBN 1-895571-06-5. 
  14. ↑ Deasy, Aidan. The Seventeenth-Century Battaglie for Lute in Italy. Edith Cowan University: Western Australian Academy of Performing Arts, 2010 — 19-bet. 
  15. ↑ Findeizen, N.; Velimirovic, M.; Jensen, C.; Brown, M.; Waugh, D. C.. History of Music in Russia from Antiquity to 1800. Indiana University Press, 2008 — 388-bet. ISBN 978-0-253-02352-0. 
  16. ↑ Mischakoff, A.; Heiles, A. M.. Khandoshkin and the beginning of Russian string music, Russian music studies. UMI Research Press, 1983 — 21-bet. ISBN 978-0-8357-1428-0. 
  17. ↑ Gozenpud A. Leosh Yanachek i russkaya kultura: issledovanie – L.: Sov. kompozitor, 1984 – 196 s. – S. 30
  18. ↑ Korotkova M. V. Moskovskiy dvoryanskiy bal XVIII veka Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (12-iyun 2018-yil)
  19. ↑ Ryabova Ye. L., Ternovaya L. O. Vizualniy obraz kazakov v narodnom tvorchestve i proizvedeniyax iskusstva Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (12-iyun 2018-yil)
  20. ↑ Istoriya russkoy muziki v desyati tomax, Tom 6 – M.: Muzika, 1989 – ISBN 5-7140-02822-2 – S. 120
  21. ↑ Biograficheskaya biblioteka F. Pavlenkova: Jizn zamechatelnix lyudey: V 3 t. T.3 —M.: Olma Media Grupp, 2001 – S. 395
  22. ↑ Nahachewsky, Andriy. Ukrainian Dance: A Cross-Cultural Approach (en). McFarland, 2011-11-16. ISBN 978-0-7864-8706-6. 

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.