PROFILPELAJAR.COM

Metatesi

Hizkuntzalaritzan, metatesia hitz bateko segmentuen lekualdatzea da, bi segmentuon kokapenak trukatuz edo segmentu bakar baten lekualdatzea. Metatesiaen adibide bat osatzen dute iruditu eta iduritu sinonimoek, edo lukete forma estandarrak eta luteke ez-estandarrak.[1]

Hitzen etimologia ikertzerakoan, askotan metatesia ez ote zen gauzatu ikertu egiten da. Hizkuntzalaritza diakronikoa ikertzen dutenentzat, askotan, ez da erraza antzematea metatesia bat aztertzean, zein ote zen jatorrizko forma eta zein berria, esate baterako, iruditu > iduritu ala iduritu > iruditu ote den. Zalantza dagoenean, ustez jatorrizko forma eskuinean jartzen da: iduritu < iruditu idatziz gero, ustez, jatorrizko forma iruditu da eta iduritu, metatesia gertatu eta gero sortutakoa, baina idazteko era horrek zalantza dagoela adierazten du.

Bi metatesi prozesu bereizi egin dira[2]:

  1. lehendabizikoa segmentu bakar baten lekualdatzea da, eta
  2. bigarrenak bi segmenturen kokapenak trukatzen ditu.

Lehenengoa bereizgarri fonetiko luzeak dituzten ezaugarri fonologikoei dagokie eta bigarrena segmentu bikote mugatuek aurrera eramaten duten transposizio ez-lokala da. Bikoteok betiere beren ekoizpenean antzekotasunen bat azaltzen dute eta silabaren barnean kokapen berean doaz, hots, bi bokalak nukleoan edota bi kontsonanteak koda edo ekinean.

Adibideak

Horra dokumentatuta dauden[2] metatesi batzuen adibide batzuk:

Bokala

  • euskara / eskuara.
  • hedoi / hodei.
  • inude / unide.
  • seinale / senaile.
  • zeinbat / zenbait.

Kontsonante

Erreferentziak

  1. ↑ Egurtzegi, Ander. Euskal metatesiak: abiaburua haien ikerketarako. .
  2. ↑ a b Egurtzegi, Ander. (2011-06-06). «Euskal metatesiak: abiaburua haien ikerketarako» Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo" 45 (1): 1–79.  doi:10.1387/asju.9725. ISSN 2444-2992. (kontsulta data: 2022-02-26).
  3. ↑ [...] datu hauen guztien argitan, errexal elexar hitzaren aldaera dateke, albokarien arteko metatesiaren eraginez sortua [...] in González de Viñaspre, Roberto. (1990). Euskaltzaindia. Fotokonposizioa: Composiciones RALI, S.A., Inprimaketa: GRAPHYCEMS / Gráficas CEMS, S.L. / ONOMASTIKA JARDUNALDIAK (3. 1990. LIZARRA). Jardunaldien agiriak : Lizarra, 1990ko iraila / Euskaltzaindia – Bilbo : Euskaltzaindia, 2008. 606. or. ; cm. 27 x 17 – (Onomasticon Vasconiae ; 7); 1. Onomastika-Biltzarrak. 2. Geografia izenak-Nafarroa. 3. Pertsona izenak-Nafarroa; I. Euskaltzaindia. II. Hirugarren Onomastika Jardunaldien agiriak. III. Onomasticon Vasconiae: "Errexal hitzak Arabako toponimian dukeen esanahiaz" (315-324 orr.). Lizarra: 1990: Euskaltzaindia, 322/557 or. ISBN 978-84-85479-63-7..
  4. ↑ [...] en lo que se refiere a que lexar ‘fresno’ haya sido utilizado para expresar ‘árbol’, debe señalarse que ocurre lo mismo sobre todo en vizcaino antiguo con aretx, que significando normalmente ‘roble’, aparece en el sentido de ‘árbol’, lo que ha perdurado en urretxa ‘(el) avellano’, < de *ur + aretxa, ‘liter. árbol de avellanas’ Alfonso Irigoien [...] in González de Viñaspre, Roberto. (1990). Euskaltzaindia. Fotokonposizioa: Composiciones RALI, S.A., Inprimaketa: GRAPHYCEMS / Gráficas CEMS, S.L. / ONOMASTIKA JARDUNALDIAK (3. 1990. LIZARRA). Jardunaldien agiriak : Lizarra, 1990ko iraila / Euskaltzaindia – Bilbo : Euskaltzaindia, 2008. 606. or. ; cm. 27 x 17 – (Onomasticon Vasconiae ; 7); 1. Onomastika-Biltzarrak. 2. Geografia izenak-Nafarroa. 3. Pertsona izenak-Nafarroa; I. Euskaltzaindia. II. Hirugarren Onomastika Jardunaldien agiriak. III. Onomasticon Vasconiae: "Errexal hitzak Arabako toponimian dukeen esanahiaz" (315-324 orr.). Lizarra: 1990: Euskaltzaindia, 323/557 or. ISBN 978-84-85479-63-7..

Kanpo estekak


Hizkuntzalaritza Artikulu hau hizkuntzalaritzari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.