Uziguma
Uzigumi (shuningdek: uzi gumi; umumiy permcha „*až“ — „angelika“ va udmurtcha „gumi“ — „truba“dan) — soyabon oʻsimlikining (anjelika oʻrmoni yoki anjelika) poyadan boʻylama nay shaklidagi udmurt xalq cholgʻu asbobi[1].
Tayyorlash usuli
Uziguma uchun oʻsimlik poyasining ikkita pastki qismi kesiladi, ichki tugunli lintellar teshiladi yoki yondiriladi. Poyaning keng uchida bir tomonlama qiya kesilgan va toʻrtburchak shaklidagi hushtak tayyorlanadi[2]. Asbobning moʻrtligi tufayli anʼanaviy material oʻrniga zamonaviylari qoʻllanadi: plastmassa yoki metall quvurlar (masalan, changʻi ustunlari), rezina shlang va boshqalar[2][3].
Shakli
Uzigumi — uzunligi 500-800 mm, hushtak bilan kesilgan va oʻynash teshiklari boʻlmagan ochiq boʻylama lab tirqishli nay (yon teshiklari boʻlgan namunalar ham maʼlum). Shkafning rolini cholgʻu boshining qiya kesimiga kiritilgan ijrochi labi bajaradi. Uzigumaning barcha oʻlchamlari inson tanasi qismlarining oʻlchamlari bilan bogʻliq: asbobning uzunligi — qoʻllarning uzunligi bilan, qalinligi — bosh barmogʻining qalinligi bilan[1].
Foydalanish
Repertuarni marosim (yollash, toʻy, mehmon), mehnat (rafting paytida ijro etiladigan qoʻshiqlar), raqs va dit ohanglari, improvizatsiyalar tashkil etadi[2][3].
Uziguma ishlab chiqarishning soddaligi uning keng tarqalishiga yordam berdi. Asbob asosan choʻponning muhitida ishlatilgan; bundan tashqari yoshlar bayram davomida uning sadolari ostida raqsga tushishdi. Ulugʻ Vatan urushi davrida uziguma qishloqdagi yagona musiqa asbobi edi [3].
Oʻyin davomida uzigumalar chap qoʻl bilan vertikal yoki gorizontal holatda (ijrochi uchun qulaylikka qarab) ushlab turiladi, uni oʻng tomonga yoʻnaltiradi. Ovoz unga havo puflash orqali chiqariladi va turli xil zarba kuchi va lab apparatining kuchlanishi, shuningdek, asbobning pastki uchini yopish yoki ochish tufayli oʻzgaradi [4] [3]. Past registrdagi tovushning tabiati shivirlash effekti bilan boʻgʻiladi, yuqori registrda keskin hushtak chalinadi. Ular uzigumalarni yakkaxon, ham ansamblda boshqa cholgʻu asboblari bilan, agar ularning oʻlchovi mos kelsa (masalan, akkordeon bilan) chalgan [2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Туганаев 2008.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Загребин 2012.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Пчеловодова 2010.
- ↑ Голубкова 1978.
Adabiyotlar
- Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
- Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-901304-62-4.
- Музыкальная культура Советской Удмуртии. 1917—1967. Ижевск: Удмуртия, 1978.
- Аэрофоны в системе традиционной инструментальной культуры удмуртов. — 2010.
 | Bu maqolaga boshqa birorta sahifadan
ishorat yoʻq. |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.