PROFILPELAJAR.COM

Tugtegin

Tugtegin
arabcha: ظاهر الدين طغتكين‎‎
Damashq amiri
Mansab davri
1104-1128
Oʻtmishdoshi Tutush II ibn Dukak
Vorisi Toj al-Mulk Boʻri
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi XI asr
Vafoti 12-fevral 1128-yil
Damashq
Dini Islom

Zohir ad-Din Sayf al-Islom Tugtegin ibn Abdulloh (arabcha:ظاهر الدين طغتكين) — Tugteginiylar sulolasining asoschisi, saljuqiylar sulolasi lashkarboshisi. Tugtegin 1104 — 1128-yillarda Damashqni amir sifatida boshqargan. Tugtegin Saljuqiylar sulolasi sultoni Alp Arslonning va keyinroq uning oʻgʻli Tutushning mamluklaridan biri edi. Tutush Tugteginga oʻgʻli Dukakni tarbiyalashni ishonib topshirdi va uni Dukakning onasi Safvat al-Mulkga uylandi. 1095 — 1104-yillarda Tugtegin Damashqda atabek sifatida hukmronlik qilgan. 1104-yildan Tugtegin hukmdor sifatida hukmronlik qildi va 1116-yilda Saljuqiy sulolasi sultonidan manshur (maktub) oldi, bu uning mavqeini qonuniylashtirib, qirollikni meros orqali oʻtkazish imkonini bergan. Tugteginning Suriyadagi faoliyati davri salib yurishlarining boshlanishi va salibchilar davlatlarining tashkil topishi davriga toʻgʻri keldi. Tugtegin Damashq amirligi hududlarini saqlab qolish uchun salibchilar bilan ham, musulmon amirlari bilan ham kurash olib bordi.

Manbalar

Tugtegin va uning avlodlarining faoliyati Islom, Vizantiya, Suriya va Arman manbalarida hamda salib yurishlari haqidagi manbalarda bayon etilgan[1].

Islomiy manbalar

Turkiyalik oʻrta asrlar tarixchisi(asrshunosi) J.Alptekin, Tugtegin haqida yozgan islom mualliflarining biri uning zamondoshi Ibn al-Qaloniy (taxminan 1070-1160) boʻlib, u ikki marta Damashqda oliy amaldorlardan biri boʻlib xizmat qilgan. Uning Damashq tarixi 1140—1141 va 1160 yillardagi ikki muallifning nashrlaridan ma'lum. 19-asrning oxirigacha Ibn al-Qaloniyning asari Yevropada ilmiy muomalaga kiritilmagan, shuning uchun yevropalik tarixchilar uchun asosiy islomiy manba (1160-1233—1234) „Komil“ asari boʻlgan. Bu asar Yevropada 1853 — 1864-yillarda nashr etilgan. 1908-yilda „Damashq tarixi“ning nashr etilishi Ibn al-Asir asarini ikkinchi oʻringa tushirdi, ayniqsa, Ibn al-Asir Damashq bilan bogʻliq voqealarni tasvirlashda Ibn al-Qaloniy asaridan foydalangan. Ibn al-Qaloniy noyob maʼlumotlarni, jumladan, baʼzi rasmiy hujjatlar matnini keltirgan. Ulardan eng muhimi, J.Alptekinning fikricha, saljuqiylar sultoni Muhammad Tapar Tugteginning manshuriligi edi. Damashq atabeklari bilan salibchilar oʻrtasidagi munosabatlar haqida yilnomachi bergan baʼzi maʼlumotlar salibchilar yilnomalarida uchramaydi, Damashq atabekining salibchilar bilan tuzgan shartnomalarini misol qilib olish mumkin. "Damashq Tarixi "dan manba sifatida foydalanishda uning tarafkashligini hisobga olish kerak: muallif Damashq atabeklariga yaqin, salibchilar va Imodiddin Zangiyga dushman boʻlgan[2], Ibn al-Asir esa „Tarixi Damashq“ga yaqin edi . Mosul zangidalari[3]. Ibn al-Asirdan tashqari, Ibn al-Qaloniyning asaridan keyingi mualliflar: Ibn al-Adim(1192-1262), al-Maqdisiy (1202/1203-1262), Ibn Asakir (1105-1176), Ibn Hallikon (1211-1282) va Sibt ibn al-Javziy (1186-1256). Ular Ibn al-Qaloniydan farqli maʼlumotlarni keltirdilar va Ibn al-Qaloniy vafotidan keyin maʼlum boʻlgan maʼlumotlar bilan toʻldiriladi[4]. Ibn Asakir ham Damashqlik yilnomachidir. Uning qisman saqlanib qolgan asari, turk tarixchisi J. Alptekinning fikricha, „Ehtimol, Damashq tarixi kitobi birinchi kunlaridan boshlab eng qimmatli manba boʻlgan“. Xozirgacha saqlanib qolgan parchalar Damashqdagi ijtimoiy va madaniy hayotni tasvirlashda foydalidir[5]. Halablik muallif al-Azimi(1090 — 1161 yildan keyin) oʻz asarida ham Damashq, ham Janubiy Suriyaning boshqa shaharlari haqida qisqacha maʼlumot beradi. Shu payt hukmronlik qilgan Shayzar oilasidan Usama ibn Munqiz (1095-1188) Suriyaning koʻplab shaharlarida boʻlgan. Damashkga bir necha bor tashrif buyurgan va koʻplab hukumat vakillari bilan uchrashgan. U yozgan „Tarbiya kitobi“da oʻzi bilgan kishilar va oʻzi guvohi boʻlgan voqealar haqida turli maʼlumotlar bor[6]. Imodiddin al-Isfahoniy (1125-1201)ning saljuqiylar haqidagi asari saljuqiylar vaziri Anushirvonning xotiralari asosida yozilgan. Solnomachining oʻzi bir muddat Halabda vazir boʻlgan. Uning asarlaridan birida koʻplab mashhur kishilarning tarjimai holi boʻlsa[7], ikkinchisida „Halab tarixi“ tasvirlangan. Bu Halab va Damashq amirlari oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrganish uchun muhim, biroq muallifni xolis deb boʻlmaydi, chunki u Halab hukmdorlariga yaqin boʻlgan[8].

Manbalar

  1. ↑ „Alptekin, 1985“. Qaraldi: 8-may 2024-yil.
  2. ↑ „Alptekin, 1985, S. XV-XVII.“. Qaraldi: 8-may 2024-yil.
  3. ↑ „Alptekin, 1985, S. XXII.“. Qaraldi: 8-may 2024-yil.
  4. ↑ „Alptekin, 1985, S. XVII.“. Qaraldi: 8-may 2024-yil.
  5. ↑ „Alptekin, 1985, S. XVII-XVIII.“.
  6. ↑ „Alptekin, 1985, S. XIX.“.
  7. ↑ „Alptekin, 1985, S. XXIII.“.
  8. ↑ „Alptekin, 1985, S. XXIV.“.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.