Shosh yoki Choch – Oʻrta Osiyodagi qadimiy tarixiy hudud boʻlib, taxminan Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻi, Chirchiq va Angren daryolari vodiylari boʻylab (hozirgi Toshkent viloyati va Qozogʻistonning qoʻshni hududlari) joylashgan. Shuningdek, shaharning oʻzi ham shu nom bilan atalgan – Abu Rayhon Beruniy tomonidan XI asrdan Toshkent sifatida tilga olinadi.

Shosh qadimiy dehqonchilik madaniyati hududidir. Milodiy 262-yilda Sosoniylar shohi Shohpur I ning bitigida ham Choch viloyati tilga olinadi.

Miloddan avvalgi II–I asrlardan Kangʻyuy (Kangli) davlatiga qarashli boʻlib, ularning birinchi poytaxti (Kanka) boʻlgan[3][4][5][6][7]. Dastlabki xitoy manbalarida Shi, Chjashi va Yueni nomlari bilan, ilk oʻrta asrlarda esa Choch, Shosh va Djoch sifatida qayd etilgan[8]. Bu hududning Shosh-tepa, Choch-tepa kabi turli nomlari ham uchraydi.

Shosh orqali Yaqin Sharq mamlakatlaridan Xitoyga boruvchi Buyuk Ipak yoʻli oʻtgan. Xitoy manbalarida[9] Shosh Yosha daryosi (xit. 藥殺) boʻyidagi Shi (xit. 石國) davlati sifatida maʼlum. Shaharning aylanasi 10 li (taxminan 5 km) boʻlgan. Shosh hukmdori Ne (xit. 涅) ismli knyaz edi. Saroyning janubi-sharqida oltin taxt turgan hovli boʻlgan. U yerda qamariy taqvim boʻyicha birinchi oyning 6-kunida hukmdorning vafot etgan ota-onasi kuli solingan idish qoʻyilib, amaldorlar uning atrofini aylanib, gul va mevalar tashlagan. Shundan soʻng knyaz amaldorlarga qurbonlik goʻshtini ulashgan va ular ziyofat qilishgan, knyaz esa xotini bilan ketgan. Aholisi tariq va bugʻdoy ekib, ot boqgan, jangchi sifatida mashhur boʻlgan. Dastlab turklar bilan til topishgan, ammo keyin munosabatlar yomonlashgan va Shosh Sheguy-xon (aslida uning bobosi Qora-Churin-Turk) tomonidan bosib olinib, turk knyazlarining mulkiga aylangan. 605-yilda Sheguy-xon Chochning chjaoʻu xonadoniga mansub mahalliy sulolasini tugatib, taxtga Tian-chji yoki Fu-chjini (h. 605–620) tegin unvoni bilan oʻtqazgan[10].

609-yilda Shoshdan Xitoyga elchilik kelgan.

Arab tilidagi tarixiy hujjatlarda «Shosh» nomi arablarning Oʻrta Osiyoni bosib olishidan keyin uchraydi. 712–713-yillarda Shosh, shuningdek, ittifoqchilari Sugʻd, Ustrushona va Fargʻona arablar tomonidan tor-mor etilgan. Somoniylar davlati paydo boʻlishi bilan Shosh uning eng yirik viloyatlaridan biriga aylanadi.

XI asrdan boshlab turkiy «Tosh shahar» (oʻzb. tosh — «tosh») maʼnosidan kelib chiqqan Toshkent nomi bilan maʼlum boʻladi[11].

Mongol-tatar istilosi davrida Shosh hukmdorlari sulolasi saqlanib qolgan, poytaxti Binkent ham (XI asrdan Toshkent deb atalgan) uzilgan. Bu shahar vaqti-vaqti bilan Chigʻatoy ulusi xonlariga qaragan. 1370-yildan Toshkent Temuriylar imperiyasi tarkibiga kirgan. Toshkent atrofida vujudga kelgan turli davlatlar bir qator oʻrta asr hujjatlarida keyinchalik ham Shosh deb atalgan, XVI asrdan esa Toshkent nomi bilan yuritilgan.

Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin. k m t Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak.

Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan.