MSCI indeksi
MSCI World — bu global fond bozori indeksi bo‘lib, 23 ta rivojlangan davlatdagi taxminan 1 300 ta yirik va o‘rta kapitallashuvga ega kompaniyalar faoliyatini kuzatadi[1][2].
U MSCI (avvalgi nomi Morgan Stanley Capital International) tomonidan yuritiladi va global aksiyalar fondlari uchun keng qo‘llaniladigan mezon (benchmark) sifatida xizmat qiladi. Bu indeks jahon bozorlarining keng qamrovli kesimini ifodalash maqsadida ishlatiladi.
Indeks MSCI tomonidan belgilangan barcha rivojlangan bozorlarga tegishli Aksiyalar to‘plamini o‘z ichiga oladi. Biroq, rivojlanayotgan bozorlar va frontier bozorlar (boshlang‘ich rivojlanish bosqichidagi bozorlar) aksiyalarining kiritilmasligi sababli, indeks nomidan ko‘rinib turganidek to‘liq global qamrovga ega emas.
Unga yaqin bo‘lgan indeks — MSCI All Country World Index (ACWI) — rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarni birgalikda o‘z ichiga oladi. Shuningdek, MSCI yana alohida Frontier Markets Index (yangi rivojlanayotgan kichik bozorlar indeksi) ni ham ishlab chiqadi, u 31 ta boshqa bozorlarni qamrab oladi[3].
MSCI World indeksi 1969-yildan buyon hisoblab kelinadi, va turli shakllarda mavjud[4]:
- dividendlarsiz (Narx indeksi — Price Index)
- dividendlar qayta investitsiya qilingan holda (Net Index va Gross Index)
- AQSh dollari, Yevro va mahalliy valyutalarda hisoblangan variantlari mavjud.
Indeks tarkibini shakllantirish metodologiyasi
MSCI World indeksi aksiyalarni rivojlangan bozorlarga ega mamlakatlardan tanlab olish orqali shakllantiriladi va ular erkin muomaladagi kapitallashuvga moslashtirilgan bozor qiymati asosida yirik (large-cap) va o‘rta (mid-cap) segmentlarga ajratiladi.
Bozor kapitallashuvi — bu kompaniyaning muomaladagi barcha aksiyalarining umumiy bozor qiymati bo‘lib, u aksiyaning narxini jami aksiyalar soniga ko‘paytirish orqali hisoblanadi. MSCI metodologiyasida ushbu ko‘rsatkich faqat erkin muomaladagi aksiyalarni hisobga olgan holda tuzuladi, ya’ni faqat ommaviy savdoga erkin chiqarilgan aksiyalar (free float) inobatga olinadi. Bunda insayderlar, davlat yoki savdoda faol qatnashmaydigan boshqa yirik egalar qo‘lida bo‘lgan aksiyalar hisobga olinmaydi.
Har bir rivojlangan bozor mamlakati doirasida MSCI kompaniyalarni erkin muomala asosida tuzatilgan bozor kapitallashuvi bo‘yicha tartiblaydi va quyidagilarni kiritadi:
- Yirik kapitallashuvli aksiyalar (large-cap): umumiy bozor kapitallashuvining taxminan eng yuqori 70 foizini tashkil etuvchi kompaniyalar
- O‘rta kapitallashuvli aksiyalar (mid-cap): umumiy kapitallashuvni 85 foizgacha yetkazadigan kompaniyalar
MSCI indeksi qolgan 15 foiz bozor kapitallashuviga to‘g‘ri keluvchi kichik kapitallashuvli (small-cap) aksiyalarni o‘z ichiga olmaydi.
Ushbu segmentatsiya natijasida MSCI World indeksi har bir mamlakatda investitsiya qilish mumkin bo‘lgan aksiyalar bozorining 85 foizini qamrab oladi va rivojlangan bozor aksiyalari bo‘yicha keng qamrovli tasavvur beradi.
Bozorlarni tasniflash metodologiyasi
MSCI mamlakat aksiyalar bozorini "rivojlangan" deb baholashi uchun quyidagi barcha mezonlar bajarilishi kerak[5][6]:
| Mezon | Chegara (2025-yil iyun talablari) | Maqsadi |
| Iqtisodiy rivojlanish | Aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi milliy daromad (GNI) ≥ Jahon bankining yuqori daromad chegarasining 125 %
(ya’ni, 2023-yil uchun $14,005 asosida kamida $17,506) ketma-ket uch yil davomida |
Barqaror yuqori daromad darajasini ko‘rsatadi |
| Hajm va likvidlik
(kirish talabi) |
Kamida 5 ta kompaniya quyidagi talablarni oxirgi 8 ta indeks ko‘rib chiqishda har safar alohida-alohida bajarishi kerak:
|
Investitsiya qilish uchun yetarli chuqur bozor mavjudligini ta’minlaydi |
| Hajm va likvidlik (saqlash talabi) | Indeksga kiritilgandan keyin ham kamida 1 ta kompaniya yuqoridagi talablarni bajarishda davom etishi va bozor kamida 5 ta investitsiya qilinadigan qimmatli qog‘ozni saqlab qolishi kerak | Indeks barqarorligini ta’minlaydi |
| Bozorga kirish imkoniyati | Quyidagi 5 ta mezon bo‘yicha "Juda yuqori" yoki "Cheklanmagan" darajada baholanishi kerak:
|
Global investorlar uchun qulay va erkin kirishni ta’minlaydi |
MSCI barcha mamlakatlarni doimiy ravishda kuzatib boradi, biroq rasmiy qayta tasniflash muhokamalari har yil bahor faslida o‘tkaziladi. Qarorlar keyingi iyun oyida e’lon qilinadi va choraklik indeks yangilanishlari orqali amaliyotga joriy etiladi. Favqulodda bozor hodisalari yuzaga kelganda esa rejalashtirilmagan (off-cycle) e’lonlar berilishi mumkin.
Manbalar
- ↑ „MSCI World Index - Factsheet“ (PDF). msci.com. Qaraldi: 2025-yil 7-avgust.
- ↑ „MSCI World Index - Constituents“. msci.com. Qaraldi: 2024-yil 2-aprel.
- ↑ „Frontier markets“.
- ↑ MSCI World indeksining boshlanish sanasi — 1969-yil 31-dekabr
- ↑ „Market Classification“ (English). www.msci.com. Qaraldi: 2025-yil 25-iyun.
- ↑ MSCI. „MSCI Market Classification Framework“ (2025-yil iyun). Qaraldi: 2025-yil 25-iyun.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.