Z powierzchnią 113,54 km² jest drugim, po Saarbrücken, co do wielkości miastem Saary. Miasto zamieszkuje około 26 208 osób (2010). Najwyższym punktem jest góra Bosenberg (485 m n.p.m.), teren obniża się w kierunku południowym. Najniższym miejscem jest brzeg Blies w okolicach Ottweiler (260 m n.p.m.), centrum miasta znajduje się na wysokości 286 m n.p.m. (Fruchtmarkt).
St. Wendel leży ok. 75 km na południowy wschód od Luksemburga, ok. 30 km na północny wschód od Saarbrücken i ok. 100 km na zachód od Mannheim.
Historia
Powstanie miasta St. Wendel ma prawdopodobnie swoje podwaliny za czasów panowania Merowingów, wówczas powstał tu dwór pana imieniem Baso. Tak powstała nazwa miejscowości Basonevillare. Gdyby nazwy nie zmieniono na cześć Wendelina, nazwa miasta przekształciła by się zapewne w Bosenweiler – porównaj z Bosenberg (góra) i Bosenbach (gmina w Nadrenii-Palatynacie), w których używany jest nadal przedrostek Bosen. Dwór Basos leżał na stokach Bosenberg, między Todtbach a Bosenbach.
W VII w. Paulus, biskup Verdun kupił Basonevillare. Odziedziczył on również po francuskiej szlachciance Adalgisil Grimo Tholey (wówczas jeszcze bez klasztora). Obszar miasta przeszedł w ten sposób na kilka wieków do Verdun. Krótko po tym w Basonevillare zmarł pustelnik Wendelin (łac. Wendelinus). Był on czczony przez wielu ludzi jeszcze za życia. Kult rozwijał się i do miejscowości organizowano pielgrzymki, doprowadziło to do zmiany nazwy w XII w. na St. Wendel.
Grafowie z Blieskastel, których posiadłości rozciągały się od północnej Lotaryngii, przez Blies, w poprzek Hunsrück aż do Bernkastel nad Mozelą (obecnie Bernkastel-Kues), wybudowali w X w. zamek wodny w dolinie Blies i usiłowali podnieść ochronę miejsca pielgrzymkowego. Zamek wybudowano na usypanym kopcu, była to drewniana wieża mieszkalna. Była otoczona palisadą oraz fosą. Była to forma nazywana motte i do dziś miejsce to nazywane jest Mott.
W miejscowości utworzono mały kościół – nad grobem Wendeliniusa. Uznaje się, że wzniesiono go prawdopodobnie na miejscu dzisiejszej kaplicy pw. św. Magdaleny. Dopiero na przełomie IX i X w. powstał pierwszy kościół na miejscu dzisiejszej bazyliki. Relikwie św. Wendalinusa zostały przeniesione tam w XI w. i od tego czasu w październiku organizowane są pielgrzymki do tego miejsca. Jednocześnie z kościołem powstał Wendelsmarkt, centralny rynek dla całego otoczenia.
Wokół kościoła wcześniej zaczęła osiedlać się szlachta i kler. Zamek, dwór i kościół zrosły się stopniowo dopiero w XIV w.
Do końca XX w. St. Wendel był ważniejszą bazą Verdun w Zachodniej Rzeszy. W latach 1326–1328 elektor Trewiru i arcybiskup Baldwin Luksemburski nabył zamek i wieś St. Wendel. Chciał on wyprzeć lotaryńskie wpływy znad Renu. Z nabyciem wsi przez Baldwina St. Wendel szybko rozrosło się do średniego miasta. Pierwszym dzierżawcą (i burggrafem) został Jakomin von Monkler. Jako reprezentant elektora zaprzestał budowy nowego zamku. W tym samym czasie poleceniem biskupa Baldwina rozpoczął prace nad budową nowego kościoła pielgrzymkowego. Podczas zwołanego w 1323, w Norymberdze sejmie rzeszy Baldwin wykupił u cesarza Ludwika IV Bawarskiego prawa miejskie dla St. Wendel, przyniosło to wiele zysków dla samego miasta, jak i biskupstwa. Następcą Baldwina Luksemburskiego był arcybiskup Werner von Falkenstein, w 1388 wstrzymał on rozbudowę murów miejskich. Do tego czasu w mieście żyło około 500 osób.
W XIV w. obecny targ owocowy (Fruchtmarkt) był dzielnicą szlachty i duchowieństwa, stał się jednak placem targowym już w XV w. W dawnych dworach szlacheckich osiedliła się średnia warstwa społeczeństwa (m.in. rzemieślnicy, handlarze). Stworzyli oni gildie, które uzyskały prawo współdecydowania w zarządzie miasta. W 1455 założono miejską fundację szpitalną, później wybudowano ratusz. W XV w. liczba mieszkańców wzrosła do 700.
Pożar, który wybuchł w 1591, zniszczył większą część miasta. Mieszkańcy ledwie rozpoczęli odbudowę miasta, a wybuchła wojna trzydziestoletnia i kwaterunki oraz kontrybucje dla utrzymania wojsk okupacyjnych doprowadziły miasto do ruiny.
Podczas wojny Francji z koalicją (1672–1697) spalono wszystkie domy z niewielkimi wyjątkami. Mury miejskie zostały zniszczone, spustoszono ratusz oraz zamek.
Wojna o sukcesję hiszpańską (1701–1714) nie odznaczyła się dobrze w historii miasta, zostało ono ponownie zgrabione i okupowane. Handel i rzemiosło przez długi czas nie mogło powrócić do dawnej formy. Oczyszczanie miasta rozpoczęło się dopiero w 1714.
Mieszkańcy odetchnąć mogli dopiero w połowie XVIII w. Rozwój urbanistyczny miasta odznaczał się dużą różnicą w gęstości zaludnienia. Na starówce otoczonej murem osiedliło się dużo osób, w przeciwieństwie do terenów na zewnątrz muru. Był on przeszkodą dla rozwijającego się miasta. Wyraźnie ożyło rzemiosło, w szczególności przemysł skórzany i wełniany. Duże zakłady posiadały nawet do 100 krosen tkackich. Kupcy z Saarbrücken i Strasburga kupowali tu dobrej jakości sukna, produkty garbarskie były przedstawiane na Targach Frankfurckich. Tak wkrótce utworzyła się wyższa warstwa społeczna, dzięki której powstawały cenne budynki mieszkalne i gospodarcze. Na katedrze Wendela w 1753 została wybudowana trójstopniowa barokowa kopuła. W tym czasie wybudowano wiele nowych ulic, zabudowano obszar zamku oraz założono cmentarz przy bazylice.
Podczas wojny napoleońskiej w 1792, w mieście stacjonowały oddziały dwóch stron. Tkacze i garbarze musieli płacić podatki na cele wojskowe. Cechy wprowadziły wolność wykonywania zawodu, w wyniku czego wiele fachowców stało się bezrobotnymi. Od 1798 okręg St. Wendel należał do okręgu Saarbrücken, w departamencie Saary. Sytuacja w mieście się ustabilizowała i stopniowo przybywało coraz więcej mieszkańców. Zburzono górną bramę miejską przy Kelsweilerstraße oraz most nad Todbach, w obecnym miejscu Bahnhofstraße wybudowano most nad Blies.
W 1814 książę Ernest I dostał za wygrane wojenne okręgi St. Wendel, Grumbach i Baumholder (razem około 20 tysięcy mieszkańców). Od 1816 obszar nazwano księstwem Lichtenberg i był on eksklawąSachsen-Coburg-Saalfeld. Na granicy księstwa opiera swój obecny zasięg Okręg Kościoła Ewangelickiego St. Wendel. Rządy księcia odnosiły sukcesy w szczególności w gospodarce, chciał on również zmniejszyć wpływy państwowej kontroli sądowniczej. W Lichtenberg zmalało zaufanie do niezależnego wymiaru sprawiedliwości. Ludność po utworzeniu Landratu miała nadzieję na wspólne decydowanie o ustawodawstwie, polityce podatkowej itp., jednak Ernest I decydował o wielu sprawach samodzielnie. Wśród ludności wzrastało niezadowolenie. W ciągu ruchu liberalnego po Hambacher Fest w 1832 nasiliła się dyskusja. Rozruchy mieszkańców zostały stłumione za pomocą pruskich oddziałów z Saarlouis. W 1834 książę sprzedał tereny uzyskane w 1814 Prusom. St. Wendel stało się miastem powiatowym w rejencji Trewir.
W St. Wendel stacjonował garnizon, co odbiło się bardzo źle na lokalnej ekonomii. Do połowy XIX w. wiele mieszkańców miasta wyemigrowało do Ameryki Północnej.
Miasto stopniowo zwiększało swój obszar, największy rozwój odbywał się w kierunku miejscowości Alsfassen i Breiten. Dzisiejsza ulica Bahnhofstraße, która prowadziła do Niederweiler została zabudowana. Tak samo stało się z Brühlstraße i Kelsweilerstraße, które zmierzały w kierunku Breiten i Alsfassen. Ostatecznie w 1859 St. Welden, Alsfassen i Breiten zostały połączone w nowe miasto St. Wendel. W okresie tym oświetlano ulice, wybudowano szpital, założono cmentarz przy Werschweilerstraße oraz wybudowano kościół ewangelicki (1814). Sytuacja gospodarcza miasta zmieniła się dopiero w 1860, z otwarciem linii kolejowej Nahetal(inne języki). Połączyła on Bingen am Rhein i Saarbrücken, miasto dzięki temu uzyskało stację kolejową i parowozownię. Parowozownia znajdowała się naprzeciwko dworca, w latach 1913–1915 przeniesiono ją na Schwarzen Weg, dzisiaj jako Werkstraße (HIL Heeresinstandsetzungslogistik GmbH).
W 1898 Werbiści założyli w St. Wendel Dom Misyjny. Wiele środków finansowych przeznaczono na zmiany struktury gospodarczej i społecznej z jednoczesnym powiększeniem się miasta. Wskutek tego w latach 1910–1937 powierzchnia budowlana podwoiła się. W czasach III Rzeszy (1937–1938) na zachodnich peryferiach miasta, po dwóch stronach drogi do Winterbach wzniesiono duży kompleks koszar.
Po II wojnie światowej ekspansja budownictwa mieszkalnego napędzała gospodarkę. Podział kraju po wojnie miał niekorzystny wpływ na rozwój miasta, w 1960 musiano zamknąć fabrykę tytoniu Tabakfabrik Marschall, a był to jeden z największych pracodawców. W kompleksie koszarów w latach 1951–1999 znajdował się francuski garnizon.
Mimo wojen jeszcze w latach 60. XX wieku w centrum St. Wendel istniało wiele zabytkowych budynków. U władzy Franza Gräffa (1956–1974) i Jakoba Fellera (1974–1982) zniweczono plany zachowania świadomości historycznej i zagospodarowania miasta. Na początku lat 80. XX w. szybko rozwinęło się budownictwo. Obaj burmistrzowie byli znani jako obrońcy wielce rozpowszechnionej filozofii destrukcji układu urbanistycznego w ramach rozwoju miasta. Podczas okresu ich urzędowania zostały zburzone niektóre ważne historyczne i urbanistyczne budynki w centrum miasta, na ich miejscach wznoszono nowe nowoczesne budynki. Ogólny obraz miasta został bardzo zniszczony.
Zmiany układu urbanistycznego w największym stopniu dotyczyły centralnego placu miasta oraz Schlossplatz. Na północnych stronach zniszczono zabytkowe fronty budowli i zastąpiono je nowoczesnymi, spowodowało to wielkie straty w autentyczności tych miejsc. Ślady średniowiecznej zabudowy znaleźć można jedynie w okolicach bazyliki Wendelina.
St. Wendel w wyniku reformy administracyjnej w 1974 stracił wiele wsi wchodzących w skład miasta. Dzisiaj miasto liczy około 27 000 mieszkańców.
W 1947 do powiatu St. Wendel wcielono bawarsko-palatynackie miejscowości Osterbrücken, Hoof, Niederkirchen, Marth, Saal i Bubach (powiat Kusel), w 1974 wsie te zostały włączone do administracyjnych granic miasta St. Wendel.
Demografia
Rok
Liczba ludności
1979
28 431
1983
28 211
1998
27 324
1999
27 174
2000
27 303
2001
27 296
2002
27 246
2003
27 068
2004
27 106
2005
27 085
2006
26 967
Dla wszystkich lat stan z 31 grudnia
Religia
Dolina Blies, gdzie leży St. Wendel zamieszkana jest w podobnym stopniu przez katolików, jak i ewangelików. Samo miasto jest przeważnie katolickie. Zaś dolina Oster zdominowana jest przez luteranów. W centrum miasta znajdują się katolickie parafie św. Wendelina (St. Wendelin) oraz św. Anny (St. Anna), jak i parafia ewangelicka.
Dzielnice
W skład miasta wchodzi 16 dzielnic:
Niederlinxweiler, Oberlinxweiler, Remmesweiler, Winterbach, Bliesen, Urweiler im Bliestal, Leitersweiler, Osterbrücken, Hoof, Marth, Niederkirchen, Saal, Bubach, Werschweiler, Dörrenbach im Ostertal i St. Wendel.
Przemysł: obróbka metali, sprzęt medyczny (Fresenius Medical Care(inne języki)), elektronika
Manufaktury: Stamer Gruppe (muzyczne urządzenia elektroniczne, siedziba i fabryka)
Handel: główna siedziba sieci supermarketów Globus działającej w Niemczech, Czechach i Rosji.
Transport
St. Wendel posiada dobrze rozwiniętą komunikację, szczególnie na osi północ-południe. Równolegle do Blies biegnie droga krajowa B41 oraz linia kolejowa Nahetal(inne języki) (odcinek Saarbrücken-Bad Kreuznach, linia kolejowa 680). B41 stanowi obwodnicę miasta, w jego obrębie znajduje się pięć zjazdów z tej drogi (od południa St. Wendel- Niederlinxweiler, -Oberlinxweiler, -Centrum, -Winterbach, -Alsfassen). Przy zjeździe St. Wendel-centrum do drogi B41 włącza się droga B269 i stanowią jeden szlak w kierunku północnym, aż do Birkenfeld. Przez wschodnie i południowe tereny miasta (Werschweiler) biegnie droga krajowa B420.
Linia kolejowa St. Wendel – Tholey powstała w roku 1915 i była użytkowana do lat 80. XX wieku. Linia biegła przez dzielnicę Bliesen oraz miejscowość Oberthal i kończyła się w Tholey. W 1984 zamknięto odcinek Tholey-Oberthal dla ruchu pasażerskiego, a następnie resztę trasy.
Stacje i przystanki kolejowe w St. Wendel (od północy):
Tymczasem z miasta do Tholey wybudowano w pełni asfaltowy szlak turystyczny i rowerowy Wendelinus-Radweg.
Zabytki
Bliesen
szkoła z 1886, przebudowana w 1897
kościół parafialny pw. św. Remigiusza (St. Remigius), wybudowany w latach 1903–1904 według projektu Josefa Kleesattela(inne języki). Wieża wzniesiona częściowo na pozostałościach budowli z XI w.
gospodarstwo Alt-Perersch-Haus lub Alt-Koch’sches-Haus, przy Leitersweilerstraße 1 z 1820
Leitersweiler
ewangelicki kościół parafialny z 1851
młyn z XVIII w.
Marth
folwark z 1762–1763
gospodarstwo przy Bauernhaus 1 z początku XIX w.
Niederkirchen
ewaneglicki kościół parafialny
plebania z 1908
Niederlinxweiler
leśniczówka z 1756–1766
ewangelicki kościół parafialny, wybudowany w 1775 r. według projektu Johanna Friedricha Stengela, wieża z 1830–1831
Oberlinxweiler
budynki szkolne z I. połowy XIX w.
dom nauczycieli z 1850
most z 1550
gospodarstwa przy Niederlinxweilerstraße 7 i 9 z XIX w.
Osterbrücken
gospodarstwo przy Brückenstraße 1, z I. połowy XIX w.
gospodarstwo przy Zu den Eichen 3, z XVIII w., przebudowane w 1883
Remmesweiler
wieża ewangelickiego kościoła parafialnego z 1818
gospodarstwa przy Auf der Hell 3, 5, 6 i 8, z XVII, XVIII i XIX w.
St. Wendel
ratusz z 1802–1803, według projektu Friedricha Georga Wahla
ratusz przy Schloßstraße 7, z 1740
browar Paqué-Brauerei, z końca XIX w.
mury miejskie z XIV w.
kaplica pw. św. Wendelinusa (St. Wendelinus), z 1755 według projektu Josepha Waltera
kościół klasztorny, zabudowania klasztorne z 1899–1914, skrzydło południowe 1910–1913, wybudowano według projektów Augusta Krekelera
budynki mieszkalne i handlowe przy Am Fruchtmarkt 3, 5, 7 i 11 z XVIII w.
katolicki dom parafialny i młodzieżowy z lat 50. XX wieku
kancelaria parafialna, dom mieszkalny i piwnice przy Am Fruchtmarkt 19, z XVIII w. według projektu Johannesa Schubmehla
budynki mieszkalne i handlowe przy Am Schloßplatz 2, 4 i 12, z XVIII i XIX w.
gospoda przy Am Schloßplatz 10, z II. poł. XIX w. według projektu Matthiasa Musweilera, wcześniej szkoła zawodowa
budynki mieszkalne i handlowe przy Bahnhofstraße 1/3, 2, 4, 5 i 7/9, z XIX i XX w.
Bazylika Wendelinusa z wyposażeniem, kościół parafialny i pielgrzymkowy, wybudowany na przełomie XIV i XV w.
budynki mieszkalne i handlowe przy Balduinstraße 1-12, 14, 16, 18, 20, 22, 28, 32, 34, 36, 38, i 42, z XVIII i XIX w.
gospoda przy Balduinstraße 40, z XVII w., przebudowana w 1900
budynek leśnictwa przy Beethovenstraße 1, z XIX w.
budynki mieszkalne, handlowe i magazyny przy Carl-Cetto-Straße 1, 3, 4 i 6, z XVIII i XIX w.
gospoda przy Carl-Cetto-Straße 2, z XII w.
budynki mieszkalne, handlowe przy Luisenstraße 1/3, 2, 5, 7, 9, 11, 15 i 17, z XIX w.
budynki mieszkalne, handlowe przy Schloßstraße 1-4, 8, 10, 14 i 16, z XVIII i XIX w.
gospoda przy Schloßstraße 5 z XVIII w.
szkoła przy Wendalinusstraße 2, z 1868–1869
budynki mieszkalne, handlowe przy Brühlstraße 10, 12, 14 i 16, z II. poł. XIX w.
hotel Posthof, z 1860–1862 według projektu Matthiasa Musweilera
budynki mieszkalne, handlowe przy Luisenstraße 29, 33, 35, 37 i 39, z XVIII w.
budynki mieszkalne, handlowe przy Bahnhofstraße 17, 21, 23 i 26, z XIX i XX w.
budynki mieszkalne, handlowe przy Balduinstraße 19, 21, 27, 29, 36, 51, 70/72 i 74 z XVII-XIX w.
fontanna Wendelinusa przy Balduinstraße 48, z XVIII w.
koszary przy Bungertstraße, z XIX w.
galeria Im Zwinger
szkoła przy Gymnasialstraße 14, z 1876–1877
szpital przy Hospitalstraße 35-37 z kaplicą, 1865–1866
villa Aurora przy Kapellenweg 8, z 1914
budynki mieszkalne, handlowe przy Kelsweilerstraße 3, 5, 7 i 54, z XIX w.
starostwo powiatowe z 1900
kasyno z kręgielnią z XIX w.
fontanna przy Parkstraße, z 1957
gimnazjum Wendalinum z 1926–1927
katolicki kościół pw. św. Anny (St. Anna) z 1929–1930, według projektu Hansa Herkommera
ewangelicki kościół parafialny z 1844-185, wieża z 1863
cmentarz przy Werschweilerstraße, brama z 1800
Urweiler
kirkut z 1871
Werschweiler
fontanna z XIX w.
ewangelicki kościół parafialny z 1838–1842
Winterbach
katolicki kościół parafialny pw. Świętej Rodziny (Hl. Familie) z 1905–1906, według projektu Ernsta Branda
kaplica pw. św. Anny (St. Anna) z XVIII w.
Muzea
Muzeum Miejskie St. Wendel (Stadtmuseum) w domu Mii Münster. Budynek zaprojektowany przez Hannsa Schöneckera, znajduje się tutaj stała wystawa Mii Münster oraz liczne wystawy lokalnych artystów.
Muzeum w Domie Misyjnym Werbistów (Missions- und völkerkundliches Museum)
Muzeum Krajoznawcze w Starym Ratuszu (Heimatmuseum)
Muzeum Krajoznawcze (Heimatmuseum) w Dörrenbach. W najmniejszej dzielnicy miasta urządzono muzeum wiejskiej kultury powszedniej.
Atrakcje
Droga rzeźb (niem. Straße der Skulpturen), 25 km szlak turystyczny, przy którym ustawiono 53 rzeźby niemieckich i zagranicznych artystów. Zainicjowany przez Leo Kornbrusta(inne języki) w 1971.
Wendelswoche. Od XI w. ludzie z początkiem października pielgrzymują do grobu Wendaliniusa w bazylice. W tym samym czasie powstał centralny rynek miasta, gdzie w tym czasie odbywa się największy targ w roku. Wendelswoche jest również najważniejszą uroczystością religijną dla mieszkańców miasta.
targi wielkanocne i bożonarodzeniowe
WND JAZZ, międzynarodowy festiwal jazzowy. Rozpoczyna się we wrześniu.
Parki
park miejski
park Wendelinusa (Wendelinuspark)
Osoby związane z St. Wendel
Św. Wendelin (ur. ok. 600, zm. ?), biskup Tholey, osiadł w St. Wendel
João Batista Becker(inne języki) (ur. 24 lutego 1870, zm. 15 czerwca 1946), niemiecko-brazylijski prałat kościoła rzymskokatolickiego i biskup diecezji Pôrto Alegre