Sreenivasan

Data i miejsce urodzenia	2 maja 1950 Patyam
Data i miejsce śmierci	20 grudnia 2025 Koczin
Zawód, zajęcie	aktor, reżyser, scenarzysta, producent filmowy
Multimedia w Wikimedia Commons

Sreenivasan (malajalam ശ്രീനിവാസൻ, ur. 2 maja 1950, zm. 20 grudnia 2025) – indyjski aktor, scenarzysta, reżyser i producent filmowy.

Sreenivasan urodził się 2 maja 1950^[1][2] w Patyam nieopodal Thalassery w dystrykcie Kannur, w północnej Kerali. W tej samej miejscowości również dorastał^[3][4]. Jego rodzinne okolice były wówczas częścią południowoindyjskiego stanu Madras. Kilka lat później, 1 listopada 1956, na skutek reorganizacji federalnej struktury państwa indyjskiego oraz scalenia w ramach jednej jednostki wszystkich obszarów, na których językiem dominującym był malajalam, stały się częścią zjednoczonej Kerali^[5][6].

Pochodził z rodziny należącej do społeczności Ezhava, na północy Kerali znanej także jako Thiyya^[7][8]. Ezhavowie stanowią około 23 procent populacji stanu. Nie mieszczą się w tradycyjnym porządku warnowym, obowiązująca od 1950 indyjska konstytucja sytuuje ich w obrębie tak zwanych Other Backward Classes (OBC)^[9]. Miał siostrę oraz dwóch braci^[10]. Ojciec przyszłego aktora, Uchamvelli Unni był nauczycielem oraz działaczem komunistycznym, który wniósł znaczny wkład w budowę lokalnych struktur partyjnych^[11][12]. Matka, Lakshmi zajmowała się natomiast domem^[10].

Sreenivasan wcześnie zaczął przejawiać zainteresowanie aktorstwem oraz literaturą, występował na deskach lokalnego teatru^[13]. Pierwszą osobą, na której się w tym względzie wzorował, był jego starszy brat Ravindran. Podstawy edukacji odebrał w Kuthuparamba Middle School oraz Kadirur Government High School. Uzyskał licencjat z ekonomii na NSSPR College w Mattanur^[14][15]. Wbrew woli ojca wyjechał następnie do sąsiedniego Tamilnadu, gdzie kształcił się w Instytucie Filmowym i Telewizyjnym w Ćennaj^[16]. Kolegą Sreenivasana ze studiów był Rajinikanth, późniejszy gwiazdor kina tamilskiego^[17].

Jako aktor zadebiutował w filmie Manimuzhakkam z 1976 w reżyserii P.A. Backera^[18]. Za pierwszą znaczącą rolę w karierze Sreenivasana uznaje się tę z obrazu Sanghaganam z 1979, zresztą również w reżyserii Backera^[19]. Jako aktor pamiętany jest za role w filmach takich jak Vadakkunokkiyanthram, Swaroopam, Thakarachenda, Ponmuttayidunna Thattan czy Akkare Akkare Akkare (1990)^[20][21]. Wcielał się zazwyczaj w role zwykłych ludzi, z których życiem i codziennymi problemami przeciętny widz mógł się z łatwością utożsamić^[22]. Jego styl gry wyróżniał się przy tym realizmem, był także pełen prostoty oraz wyczucia^[23]. Na ekranie pojawiał się często u boku Mohanlala i Mammootty’ego, czyli postaci, które zdominowały regionalne kino poczynając od początku lat 80^[24]. Zdobył sobie szeroką rozpoznawalność oraz grono oddanych fanów, także dzięki swojej wszechstronności oraz przełamywaniu zakorzenionych w przemyśle filmowym stereotypów^[25].

Szybko dał się poznać jako utalentowany scenarzysta, choć jego debiut w tym charakterze w Odaruthammava Aalariyam z 1984 był w zasadzie dziełem przypadku^[26]. Późniejsze produkcje z jego scenariuszem ugruntowały pozycję artysty w skupionym na realistycznym przedstawianiu fabuły keralskim środowisku filmowym. Wymienia się wśród nich pozycje takie jak Sanmanassullavarkku Samadhanam (1986), TP Balagopalan MA, Gandhinagar Second Street (1986), Nadodikattu (1987), Thalayana Manthram, Golantharavartha, Champakulam Thachan, Varavelpu (1989), Sanstha Udayanan Thara, Mazhayethum Munpe (1995), Azhakiya Ravanan, Oru Maravathoor Kanavu, Aju Kathayezhuthukayanu czy Katha Parayumbol (2007)^[27][28].

Był jedną z kluczowych postaci tak zwanego „złotego wieku” keralskiego kina. Mianem tym określa się okres w historii kinematografii w języku malajalam przypadający, według niektórych źródeł na lata 1975–1990, według innych zaś na przełom lat 80. i 90. XX wieku^[29][30]. Odznaczał się on szczególnym i wszechstronnym rozkwitem tej właśnie gałęzi kinematografii indyjskiej. Sreenivasan nawiązał wówczas owocną i długoletnią współpracę z reżyserem Sathyanem Anthikadem oraz wspomnianym Mohanlalem, walnie przyczyniając się do osiągnięcia przez tego ostatniego statusu gwiazdora^[31][32]. Wśród innych postaci kluczowych dla jego artystycznej ewolucji wymienić należy postacie takie jak K.G. George czy Priyadarshan. Wyróżniała go ponadto dużo elastyczność, dzięki której był w stanie znaleźć wspólny język z przedstawicielami wszystkich ważniejszych nurtów w łonie keralskiego kina. Odnajdywał się zatem zarówno w obrazach o wyraziście artystycznym wydźwięku, produkcjach komercyjnych, a także w filmach, które w różnym stopniu łączyły artyzm z walorami rozrywkowymi^[33].

Jako scenarzysta ceniony był zwłaszcza za swoje poczucie humoru. Trafnie wyrażał zbiorowe emocje Keralczyków, umiejętnie przenosząc ich ambicje i marzenia, sukcesy oraz porażki na ekran^[34]. Chętnie posługiwał się sarkazmem. Niejednokrotnie sięgał po elementy satyry politycznej, bacznie obserwując zmiany społeczne zachodzące w macierzystym stanie. Pozostał wierny wyniesionym z domu rodzinnego wartościom, co za tym zaś idzie, uznawał się za komunistę^[35]. Nie przeszkodziło mu to jednak w piętnowaniu hipokryzji oraz odchodzenia od deklarowanych ideałów przez przedstawicieli rządzącej Keralą elity. Nie miała dla niego znaczenia przynależność partyjna. Jeśli uznał to za konieczne, z równym zapałem atakował bliższą sobie ideologicznie Komunistyczną Partię Indii (Marksistowską), co opozycyjny wobec niej, centrolewicowy Indyjski Kongres Narodowy. Rywalizację między tymi dwoma partiami, od dekad stanowiącą podstawę strukturyzacji keralskiego systemu władzy, wyśmiał w filmie Sandesham (1991)^[36]. Odwołując się do ponadprzeciętnie wysokiego zaangażowania politycznego Keralczyków skomentował w nim egzystencjalny kryzys, z którym musiała zmierzyć się keralska lewica wobec rozpadu Związku Radzieckiego^[37].

Spostrzegawczość, nieszablonowość myślenia oraz zdolność do wykorzystania sztuki w szeroko pojętym interesie społecznym uczyniły ze Sreenivasana istotny punkt odniesienia w rodzinnym stanie. Porównywany bywa do postaci takich jak George Bernard Shaw czy Charlie Chaplin^[38]. Dzięki swoim scenariuszom filmowym wywarł znaczący wpływ na ewolucję współczesnego malajalam. Szereg cytatów z jego filmów weszło do języka potocznego używanego przez Keralczyków^[39]. Ze wspomnianego powyżej Sandesham pochodzi fraza Polandine patti oraksharam mindaruth, którą można przetłumaczyć jako Nie wspominaj o Polsce^[40][41]. Kwestia ta, wypowiedziana pośrodku gwałtownej kłótni przez Sreenivasana wcielającego się w rolę zagorzałego komunisty, potężnie sfrustrowanego sukcesem polskiej Solidarności, stała się niezmiernie popularna^[42]. Jest to prawdopodobnie najpopularniejszy i najczęściej powtarzany cytat w historii keralskiego kina^[43][44].

Filmografia Sreenivasana jako aktora obejmuje przeszło 200 filmów, natomiast jako scenarzysty przeszło 50^[45][46]. Artysta wyreżyserował dodatkowo dwa filmy^[47]. Nieobca mu była jednocześnie aktywność producencka^[48]. Za swoją działalność był wielokrotnie nagradzany i wyróżniany. Otrzymał między innymi Narodową Nagrodę Filmową oraz dwie Nagrody Filmfare w ich edycji południowoindyjskiej. Sześciokrotnie uhonorowano go również nagrodą filmową przyznawaną przez keralski rząd stanowy^[49].

Przez wiele lat był nałogowym palaczem, papierosy porzucił na początku drugiej dekady XXI wieku^[50]. Szczerze i z dużą otwartością wypowiadał się na temat zagrożeń, które niesie ze sobą uzależnienie od nikotyny^[51][52]. W ostatnich latach życia podupadł na zdrowiu, co zresztą jak sam przyznawał wynikało w większości ze wspomnianego nałogu^[53][54]. Zmarł 20 grudnia 2025 w Tripunithura Taluk Headquarters Hospital w Koczinie^[55][56]. Jego pogrzeb w Kandanad nieopodal Tripunithury zgromadził tysiące ludzi, w tym polityków oraz przedstawicieli przemysłu filmowego^[57][58].

Pochodził z hinduistycznej rodziny, znany był ze swego wsparcia dla świeckiego charakteru państwa indyjskiego oraz pokojowej koegzystencji różnych religii. 13 stycznia 1984 poślubił Vimalę^[59][60]. Podkreślał, iż jego ślub odbył się dzięki pożyczkom udzielonym mu przez kolegów z przemysłu filmowego, odpowiednio muzułmanina Mammootty’ego oraz chrześcijanina Innocenta^[61]. Jego synowie, Vineeth Sreenivasan oraz Dhyan Sreenivasan również zawodowo związali się z kinem^[62].

• Mohamed Shafeeq Karinkurayil. The Dangerous Supplement: A Revaluation of Sreenivasan and the Malayalam Comic Film. „Dialogist: International Journal of Literary Studies and Interdisciplinary Research”. 1 (1), s. 84–95, 2021. Kannur University. ISSN 2583-1836. 
• P. Shyma. The Caste of Casting: Thilakan and ‘Backward’ Articulations in Malayalam Cinema. „BioScope: South Asian Screen Studies”. 13 (2), s. 154–175, 2022. SAGE Publications. ISSN 0976-352X. 
• Amy Mathews. The Muted Trajectory of Casteism in New Wave Malayalam Films. „Journal of Research in Humanities and Social Science”. 10 (6), s. 75–80, 2022. ISSN 2321-9467. 
• K.S. Midhun, Molly Varghese, E. Sreelatha, C. Satheesh. Understanding socio-cultural movements in Kerala through Ezhava personal names. „International Journal of Multidisciplinary Educational Research”. 13 (10), s. 13–18, 2024. ISSN 2277-7881. (ang.). 
• K. Deepika. Changing Paradigms: The Impact of Globalization on Malayalam Cinema. „The Voice of Creative Research”. 7 (3), s. 384–391, 2025. ISSN 2582-5526. 
• Jayasree Niranjana, Yadamala Sreenivasulu. Padmarajan’s creative illustration of masculinities. „Creativity Studies”. 17 (1), s. 274–281, 2024. ISSN 2345-0487. (ang.). 
• Ajmal Khan. Gulf Migration and Development of Malabar: Re-visiting the Development of Malabar and Muslims. „Islam and Muslim Societies: A Social Science Journal”. 7 (2), s. 39–50, 2014. ISSN 0973-2802.