Max Biala

SS-Unterscharführer
Data i miejsce urodzenia	5 sierpnia 1905 Löschen
Data i miejsce śmierci	11 września 1942 Ostrów Mazowiecka
Przebieg służby
Lata służby	1940–1942
Formacja	Schutzstaffel

Max Biala^[a] (ur. 5 sierpnia 1905 w Löschen, zm. 11 września 1942 w Ostrowi Mazowieckiej) – SS-Unterscharführer, zbrodniarz hitlerowski, członek załogi obozu zagłady w Treblince.

Urodził się w Löschen w Brandenburgii (ob. część Drebkau). Początkowo pracował jako robotnik rolny, później wstąpił do SS-Totenkopfverbände^[1], otrzymując numer członkowski 45 328^[2]. Od 27 stycznia 1940 roku w randze SS-Rottenführera pełnił służbę w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Następnie był strażnikiem w ośrodkach „eutanazji” w Brandenburgu i Bernburgu, w których w ramach akcji T4 prowadzono eksterminację osób psychicznie chorych i niepełnosprawnych umysłowo^[1].

W 1942 roku podobnie jak wielu innych uczestników programu „eutanazji” otrzymał przydział do personelu akcji „Reinhardt”. Latem tegoż roku objął funkcję zastępcy komendanta ośrodka zagłady w Treblince^[1]. Niektórzy ocalali więźniowie utrzymywali, że wykonywał jedynie rozkazy przełożonych i nie dopuszczał się zbrodni z własnej inicjatywy^[2]. Inni twierdzili natomiast, że dorównywał okrucieństwem najbardziej znanym sadystom z Treblinki, takim jak Kurt Franz, czy Kurt Küttner^[3].

11 września 1942 roku^[1], podczas wieczornego apelu, został ugodzony nożem przez żydowskiego więźnia Meira Berlinera, obywatela Argentyny, którego wraz z żoną i córką przywieziono z getta warszawskiego^[4]. Jeszcze tego samego dnia zmarł w szpitalu wojskowym w Ostrowi Mazowieckiej lub też w drodze do szpitala^[5]. Jego zabójca został zabity na miejscu, a w czasie bezładnej strzelaniny, która wybuchła po tym incydencie, zginęło także wielu innych Żydów. Christian Wirth – inspektor obozów zagłady akcji „Reinhardt”, który był w tym czasie obecny w Treblince – jeszcze tego samego dnia zarządził odwetową egzekucję dziesięciu więźniów. Kolejnych 150 Żydów rozstrzelano następnego poranka. Pozostałym więźniom przez trzy dni nie wydawano wody i żywności^[6].

Jego imieniem nazwano baraki ukraińskich wachmanów w Treblince (Max Biala Kaserne)^[1][5]. Wrażenie, które śmierć Biali wywarła na obozowej załodze, było jednym z czynników, które spowodowały, że z czasem poprawiono traktowanie żydowskich więźniów^[7].

• Yitzhak Arad: Belzec, Sobibor, Treblinka. The Operation Reinhard Death Camps. Bloomington i Indianapolis: Indiana University Press, 1999. ISBN 978-0-253-21305-1. (ang.).
• Richard Glazar: Stacja Treblinka. Warszawa: Ośrodek KARTA, 2011. ISBN 978-83-61283-52-2.
• Chris Webb, Michal Chocholatý: The Treblinka death camp. History, Biographies, Remembrance. Stuttgart: ibidem-Verlag, 2014. ISBN 978-3-8382-0656-1.